KDV'de işlemlerin Türkiye'de yapılması: mal ve hizmet ölçütleri (KDV Kanunu m.6)

Bir işlemin KDV'ye tabi olabilmesi için, bu işlemin Türkiye ile yeterli bir bağlantısı olması gerekir. Bu bağlantının nasıl belirleneceği KDV Kanunu m.6'da düzenlenir.

Mal teslimlerinde ölçüt: fiziksel bulunma

KDV Kanunu m.6/a, mal teslimleri için basit ve nesnel bir ölçüt sunar: malların teslim anında Türkiye'de bulunması, işlemin Türkiye'de yapıldığını gösterir. Bu, malın fiziksel konumunun, teslim anındaki coğrafi durumun esas alındığını gösterir.

Hizmetlerde ölçüt: yapılma veya faydalanma

m.6/b, hizmetler için daha esnek ve iki alternatifli bir ölçüt sunar: hizmetin Türkiye'de yapılmasını veya hizmetten Türkiye'de faydalanılmasını ifade eder.

Bu iki ölçüt alternatiftir — birinin gerçekleşmesi yeterlidir:

1. Hizmetin Türkiye'de yapılması — hizmetin fiziksel olarak Türkiye topraklarında gerçekleştirilmesi,
2. Hizmetten Türkiye'de faydalanılması — hizmet başka bir ülkede verilmiş olsa bile, bu hizmetin sonuçlarından Türkiye'de yararlanılması.

"Faydalanma" ölçütünün önemi

İkinci ölçüt, özellikle uluslararası hizmet ilişkilerinde büyük önem taşır. Bir hizmet, yurt dışında bir uzman tarafından uzaktan verilmiş olsa bile, bu hizmetin sonuçlarından Türkiye'deki bir işletme veya kişi yararlanıyorsa, bu işlem Türkiye'de yapılmış sayılabilir ve KDV'ye tabi tutulabilir.

Bu ölçüt, modern dijital ve uzaktan hizmet ilişkilerinin giderek yaygınlaştığı bir dönemde, KDV'nin vergi kaçırma amaçlı yapılara karşı etkinliğini korur — bir hizmetin yalnızca "yurt dışında verildi" denilerek KDV dışında bırakılması, bu ikinci ölçüt sayesinde her zaman mümkün olmaz.

Neden iki farklı ölçüt kullanılmıştır?

Mal teslimleri, doğası gereği fiziksel bir varlığa sahiptir ve konumu net biçimde belirlenebilir. Hizmetler ise soyut nitelikleri gereği, "nerede yapıldığı" sorusu her zaman açık ve tartışmasız olmayabilir. Bu nedenle hizmetler için, yapılma yerinin yanı sıra faydalanma yeri de bir ölçüt olarak eklenmiştir; bu, hizmetlerin KDV kapsamının daha kapsayıcı ve adil şekilde belirlenmesini sağlar.

Örnek senaryo

Yurt dışında yerleşik bir danışmanlık firması, Türkiye'deki bir şirkete uzaktan danışmanlık hizmeti vermektedir; danışman hiç Türkiye'ye gelmemiştir. KDV Kanunu m.6/b uyarınca, bu hizmetin fiziksel olarak Türkiye'de yapılmamış olmasına rağmen, hizmetten Türkiye'de faydalanıldığı için işlem Türkiye'de yapılmış sayılabilir.

Sık yapılan hatalar

• Hizmetin yalnızca fiziksel olarak yapıldığı yere göre değerlendirileceğini sanmak. m.6/b, faydalanma yerini de alternatif bir ölçüt olarak kabul eder.
• Yurt dışında verilen her hizmetin otomatik olarak KDV dışında kaldığını düşünmek. Faydalanma Türkiye'de gerçekleşiyorsa, hizmet yine Türkiye'de yapılmış sayılabilir.
• Mal teslimlerinde de "faydalanma" ölçütünün geçerli olduğunu sanmak. Mal teslimlerinde ölçüt, yalnızca teslim anındaki fiziksel bulunma yeridir.
• Bu maddenin yalnızca ihracat/ithalat işlemlerini ilgilendirdiğini düşünmek. Madde, her türlü işlemin Türkiye bağlantısını belirleyen genel bir kuraldır.