Bilgi merkezi

Hukuk sözlüğü

Uygulamada sık karşılaşılan hukuki terimlerin kısa ve anlaşılır açıklamaları; her terim resmî mevzuat kaynağına dayanır ve ilgili ayrıntılı rehbere bağlanır.

A

Adli para cezası: gün sayısı ve gün karşılığı miktar yöntemi (TCK m.52): Adli para cezasının hesaplanma yöntemi olan gün sayısı ile gün karşılığı miktarın çarpımı sistemi, gün karşılığı miktarın kişinin ekonomik durumuna göre belirlenmesi ve taksitli ödeme imkânı.
Adli tatil nedir?: Her yıl 20 Temmuz'da başlayıp 31 Ağustos'ta sona eren, kanunda sayılan işler dışında yargılamanın ertelendiği dönemdir. Tatile tabi işlerde tatil içinde dolan süreler tatilin bitiminden itibaren bir hafta uzar.
Alacağın devri (temlik): şekil, borçlunun durumu ve garanti (TBK m.183-192): Alacağın devrinin şartları, şekli, borçlu bakımından sonuçları, bağlı hakların geçişi, senet teslimi ve devredenin garanti sorumluluğu.
Anlaşmalı boşanma nedir?: En az bir yıl sürmüş evlilikte eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin davasını diğerinin kabul etmesi ve hâkimin uygun bulduğu bir anlaşmanın varlığı hâlinde gerçekleşen boşanmadır.

B

Belirsiz alacak davası nedir?: Alacağın miktarının dava açılırken belirlenemediği hâllerde açılabilen dava türü; dayanağı olan HMK m.107 16/7/2026 tarihinde yürürlükten kaldırılmıştır.
Bilirkişi nedir?: Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren konularda mahkemece görüşüne başvurulan uzman kişidir. Bilirkişi hukuki değerlendirme yapamaz.

C

Cezai şart (ceza koşulu): ifa ile ilişkisi, fazla zarar ve hâkimin indirimi: Cezai şartın türleri, seçimlik yetki, ceza ile zarar ilişkisi, asıl borcun geçersizliği, indirim ve sözleşme hazırlarken dikkat edilecekler.

D

Delil tespiti nedir?: Henüz dava açılmadan veya yargılama sırasında, ileride kaybolma ya da ispatı zorlaşma tehlikesi bulunan delillerin mahkemece önceden incelenmesidir.

E

Edinilmiş mallara katılma nedir?: Eşler arasında başka bir rejim seçilmedikçe uygulanan yasal mal rejimidir. Rejimin sona ermesiyle eşler, kanunda belirtilen esaslara göre edinilmiş mallardaki artık değere katılır.
Elektronik tebligat nedir?: Tebligatın muhatabın elektronik adresine gönderilmesidir. Elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.

F

Fazla çalışma nedir?: Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. Her bir saat fazla çalışma için normal saat ücretinin yüzde elli yükseltilmesiyle ödeme yapılır.

G

Geçit hakkı: zorunlu geçit, tam bedel, komşuya karşı dava ve arabuluculuk: Zorunlu geçit hakkının şartları, kimden ve nasıl istenir, bedel, kanundan doğan geçitler, tescil ve şerh, komşu hakkı arabuluculuğu ve dava hazırlığı.

H

Hak düşürücü süre nedir?: İçinde kullanılmayan hakkın kendisini sona erdiren süredir. Zamanaşımından farklı olarak kesilmez ve hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır.

İ

İcra inkâr tazminatı nedir?: İlamsız takipte haksız itiraz eden borçlunun, itirazın iptali veya kaldırılması davasında alacaklının talebiyle mahkûm edildiği, alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmayan tazminattır.
İhbar tazminatı nedir?: Belirsiz süreli iş sözleşmesini bildirim süresine uymadan fesheden tarafın, bildirim süresine ait ücret tutarında karşı tarafa ödediği tazminattır.
İhtarname nedir?: Bir kişinin karşı tarafa bir hakkını, talebini veya bir hukuki durumu resmî olarak bildirdiği yazılı beyandır. Genellikle noter aracılığıyla gönderilir ve ispat kolaylığı sağlar; örneğin temerrüde düşürmede kullanılır.
İşe iade nedir?: İş güvencesi kapsamındaki işçinin, geçerli sebep gösterilmeden veya gösterilen sebebin geçersiz olduğu iddiasıyla feshedilen sözleşmesi nedeniyle işe iadesini talep etmesidir.
İtirazın kaldırılması nedir?: Alacaklının elindeki belirli nitelikteki belgelere dayanarak borçlunun ödeme emrine itirazının icra mahkemesince kaldırılmasını istemesidir.

K

Kabul (davayı kabul) nedir?: Davalının davacının talep sonucuna kısmen veya tamamen muvafakat etmesidir. Kabul kesin hükmün hukuki sonuçlarını doğurur.
Kanuni faiz nedir?: Faiz ödenmesi gereken hâllerde oranı sözleşmede belirlenmemişse uygulanan ve oranı mevzuatla belirlenen faizdir. 31/7/2026'dan itibaren oran, TCMB reeskont oranının yüzde seksenine göre belirlenir.
Keşif: hâkimin bizzat inceleme yaparak bilgi sahibi olması (HMK m.288): Keşif delilinin niteliği, hâkimin gerektiğinde bilirkişi yardımına başvurabilmesi ve keşif kararının hangi aşamada, kimin talebiyle veya resen alınabileceği.
Kesin süre nedir?: Kanunda veya hâkim tarafından kesin olarak belirlenen ve içinde işlem yapılmazsa o işlemi yapma hakkının düştüğü süredir.
Kıdem tazminatı nedir?: Kanunda sayılan hâllerde sona eren iş sözleşmesinde, en az bir yıl çalışmış işçiye her tam yıl için otuz günlük ücret tutarında ödenen tazminattır. Yıllık tutar tavanla sınırlıdır.
Kısmi dava nedir?: Talep konusunun niteliği gereği bölünebilir olduğu hâllerde, alacağın yalnızca bir kısmının dava edilmesidir.

M

Manevi tazminat: bedensel zarar, kişilik hakkı ve dava süreci: Manevi tazminatın şartları, bedensel zarar ve yakınlar, kişilik hakkı ihlali, dava türleri, devir ve miras kuralı, zamanaşımı ve uygulama ipuçları.
Menfi tespit davası nedir?: Kişinin, kendisine karşı ileri sürülen bir borcun bulunmadığının tespitini istediği davadır. İcra takibinden önce veya sonra açılabilir.

Ö

Ödeme emri (amme) nedir?: 6183 sayılı Kanun kapsamında ödeme emrinin tebliği üzerine borçlunun yapabilecekleri.
Ödeme emri nedir?: İlamsız icra takibinde icra dairesinin borçluya gönderdiği, borcu belirli sürede ödemesini veya itiraz etmesini isteyen resmî belgedir.
Özel nitelikli kişisel veri nedir?: Irk, etnik köken, siyasi düşünce, din, sağlık, cinsel hayat, ceza mahkûmiyeti, biyometrik ve genetik veriler gibi kanunda sayılan ve işlenmesi daha sıkı şartlara bağlanan verilerdir.

S

Sebepsiz zenginleşme: şartlar, geri verme kapsamı ve zamanaşımı (TBK m.77-82): Sebepsiz zenginleşme sorumluluğunun şartları, borç olmayan ödemenin geri istenmesi, geri verme kapsamı, giderler, geri istenemeyen hâller ve zamanaşımı.

T

Tam yargı davası: idarenin zararı tazmin yükümlülüğü ve süreler: İdari işlem ve eylemlerden doğan zararların idarece tazmini için tam yargı davasının şartları, idareye başvuru zorunluluğu, süre ve tazminat hesabı.
Temerrüt faizi nedir?: Para borcunun ödenmesinde temerrüde düşen borçlunun ödemekle yükümlü olduğu faizdir. Oranı sözleşmeyle belirlenebilir; belirlenmemişse kanuni düzenlemelere göre belirlenir.
Temerrüt nedir?: Borçlunun muaccel bir borcu, alacaklının ihtarına rağmen veya kesin vadeli işlerde vadede ifa etmemesi hâlidir. Temerrüt, temerrüt faizi ve gecikme tazminatı gibi sonuçlar doğurur.
Tenkis nedir?: Mirasbırakanın tasarruf oranını aşan ölüme bağlı veya sağlararası kazandırmalarının, saklı payı zedelenen mirasçıların talebiyle yasal sınıra indirilmesidir.

U

Uzlaştırma nedir?: Kanunda sayılan suçlarda, şüpheli veya sanık ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya varmalarını amaçlayan ceza muhakemesi kurumudur.

V

Vekâlet ücreti nedir?: Avukatın hukuki yardımının karşılığı olan ücrettir. Yargı kararıyla karşı tarafa yüklenen vekâlet ücreti avukata aittir ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin altında olamaz.
Veri sorumlusu nedir?: Kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu olan gerçek veya tüzel kişidir.

Y

Yoksulluk nafakası nedir?: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf için, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak istenebilen nafakadır.
Yurt dışına veri aktarımı: 2024 sonrası rejim: 7499 sayılı Kanunla yenilenen yurt dışına aktarım rejimi, üç kademeli yapı ve standart sözleşmenin beş iş günlük bildirimi.

Z

Zamanaşımı nedir?: Belirli bir sürenin geçmesiyle alacağın dava yoluyla istenememesi sonucunu doğuran kurumdur. Alacak ortadan kalkmaz; borçlu tarafından def'i olarak ileri sürülmesi gerekir, hâkim kendiliğinden dikkate almaz.
Zorunlu arabuluculuk nedir?: Kanunda belirtilen uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasının dava şartı olarak aranmasıdır. İşçi ve işveren alacakları ile işe iade talepleri bu kapsamdadır.

LexLawy'yi büronuzda görün

Kısa bir demo ile dosyalarınıza nasıl uyduğunu birlikte değerlendirelim. Lisanslar ekibimiz tarafından kontrol edilerek açılır.

Demo Talep Et Paketleri İncele