Sürekli iş göremezlik (çalışma gücü kaybı) tazminatı

Trafik kazası, iş kazası veya başka bir haksız fiil sonucunda kalıcı bedensel zarara uğrayan kişi, bunun maddi ve manevi sonuçları için tazminat isteyebilir. Bu tazminat, geçici tedavi giderlerinden farklı olarak kalıcı çalışma gücü kaybını da kapsar ve hesabı teknik bilgi gerektirir.

Dayanak

TBK m.49/1: kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Trafik kazalarında ayrıca KTK m.85 ve devamındaki işleten sorumluluğu devreye girer; kusursuz sorumluluk hâlleri TBK m.49'un kusur şartını aşar.

Bedensel zarar kalemleri (TBK m.54)

Bedensel zararlar özellikle şunlardır:

1. Tedavi giderleri. Doktor, ilaç, ameliyat, protez, bakım ve benzeri giderler; fiilen yapılmış giderler yanında ileride yapılması zorunlu giderler de istenebilir.
2. Kazanç kaybı. Tedavi süresince çalışılamayan döneme ilişkin geçici kazanç kaybı.
3. Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar. Kalıcı maluliyet oranı nedeniyle gelecekteki kazançtaki azalmadır; "sürekli iş göremezlik tazminatı" olarak adlandırılan kalemdir.
4. Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar. Kişinin mesleki ve ekonomik ilerleme ihtimallerinin azalması.

Bu kalemler birbirinden bağımsızdır; her birinin ayrı istenmesi gerekir. Dava dilekçesinde kalemlerin ayrı ayrı belirtilmemesi, sonradan talep genişletmede sorun çıkarabilir.

Hesaplama ilkeleri (TBK m.55)

TBK m.55/1: destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararlar, bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. Aynı fıkra şunları düzenler:

• Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemeler, bu tür zararların belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya tazminattan indirilemez.
• Hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesi ile artırılamaz veya azaltılamaz.

Pratik anlamı: kişinin SGK'dan aldığı rücu edilemeyen ödemeler, tazminattan düşülmez. Ödemenin rücu edilebilir olup olmadığı belirleyicidir: örneğin 5510 sayılı Kanun m.21/4 uyarınca üçüncü kişinin kusuru nedeniyle oluşan iş kazasında yapılan ödemelerin ilk peşin sermaye değerinin yarısı üçüncü kişiye rücu edilir; bu, hesapta ayrıca dikkate alınır.

İspat. TBK m.50/1 uyarınca zarar gören zararını ispat yükü altındadır; miktar tam ispat edilemiyorsa m.50/2 uyarınca hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararı hakkaniyete uygun belirler.

Bilirkişi. Maluliyet oranı sağlık kurulu raporu ile; tazminat hesabı aktüer veya mali müşavir bilirkişi ile belirlenir (HMK m.266/1). Kusur oranı için ayrıca trafik veya ilgili alanda uzman bilirkişi görüş verir.

7589 sayılı Kanunla gelen yenilikler (16/7/2026)

TBK m.55'e eklenen iki fıkra, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar için de uygulanır.

Faiz. Zarar görenin kazancının bilindiği döneme ilişkin hesaplanan tazminat toplamına olayın meydana geldiği tarihten; kazancın bilinemediği döneme ilişkin toplama ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir.

Bu, bilirkişi raporunun tazminatı geçmiş (kazancın bilindiği: olay tarihi ile rapor/karar tarihi arası) ve gelecek (bilinemeyen) dönem olarak ayrı göstermesini gerektirir.

Mahsup. İfa amacıyla tahkikat başlayıncaya kadar ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir.

Yeni kuralların eski kazalara ve derdest dosyalara uygulanıp uygulanmayacağı, Kanunun geçiş hükümlerine göre ayrıca kontrol edilmelidir.

Tazminatın ödenme biçimi ve indirim

TBK m.51: hâkim tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler. İrat biçiminde ödemeye hükmedilirse borçlu güvence göstermekle yükümlüdür.

TBK m.52/1: zarar gören zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmışsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir. Bu, müterafik kusur ve zararı azaltma yükümlülüğü ihlalinde uygulanır. Örneğin araç emniyet kemerinin takılmamış olması ve bunun yaralanmanın ağırlığına etkisi bu kapsamda tartışılır.

KTK m.86/2 de trafik kazasında zarar görenin kusuru ispatlanırsa tazminatın indirilebileceğini öngörür.

Manevi tazminat

TBK m.56/1: hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir. Ağır bedensel zarar veya ölümde yakınlarına da manevi tazminat verilebilir (m.56/2).

Manevi tazminat teknik hesaplamaya tabi değildir; hâkimin takdirindedir. Trafik sigortasının kapsamı dışında sayıldığından (KTK m.92) sigortacıya değil, sürücü ve işletene yöneltilir.

Sigorta ve SGK ilişkisi

Trafik kazasından doğan sağlık giderleri, KTK m.98 uyarınca kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır. Bu nedenle tedavi giderleri bakımından kişi çoğunlukla SGK'ya başvurur; SGK'nın rücu hakkı ayrıca işler.

Zorunlu trafik sigortası, sınırlı teminat kapsamında maddi zararı öder. Teminatı aşan kısım için doğrudan işletene ve sürücüye başvurulur. Sigortacıya başvuruda yazılı başvuru şartı vardır (KTK m.97/1).

KTK m.92'nin sonunda düzenlenen kural da önemlidir: SGK tarafından yapılan gelir kaybına ilişkin ödemelerde, 5510 m.21 uyarınca sigortacının SGK'ya karşı sorumluluğu varsa bu sorumluluk sigortacının kendi sigortalısının kusuru oranında devam eder.

Zamanaşımı

KTK m.109/1: iki yıl (zararı ve yükümlüyü öğrenmeden) ve on yıl (kazadan). Bedensel zararda öğrenme tarihi çoğu zaman maluliyet oranının kesinleştiği tarihle ilişkilendirilir; ancak bu konuda somut olaya göre değerlendirme yapılır ve temkinli olarak kaza tarihinden itibaren iki yıl içinde dava veya sigortacıya başvuru ile süre kesilmelidir.

Ceza zamanaşımı daha uzunsa (m.109/2) o süre uygulanır.

Örnek senaryo

L, bir trafik kazasında bacağından ağır yaralanmış ve kalıcı maluliyet raporu almıştır. L, esnaftır ve gelirini kaybetmiştir.

1. Kalemler. L, TBK m.54 uyarınca tedavi giderlerini, tedavi sürecindeki kazanç kaybını, kalıcı maluliyet nedeniyle çalışma gücü kaybını ve ekonomik geleceğinin sarsılmasını ayrı ayrı talep eder.
2. Kusur. Kaza tespit tutanağı ve bilirkişi raporu ile karşı tarafın kusuru belirlenir. L'nin de kusuru varsa tazminat indirilir (KTK m.86/2, TBK m.52).
3. SGK. L, SGK'dan gelir bağlanmışsa bu ödeme, rücu edilemeyen kısım bakımından tazminattan düşülmez (TBK m.55/1).
4. Faiz. Hesap raporu, L'nin kazancının bilindiği dönem (olaydan karara kadar) ile bilinemeyen dönemi (gelecek) ayırır; faiz başlangıcı 7589 sayılı Kanunla eklenen fıkraya göre belirlenir.
5. Sigortacı. L, dava öncesi sigortacıya yazılı başvuru yapar; cevap gelmezse dava veya tahkim yolunu kullanır.
6. Manevi tazminat. L, TBK m.56/1 uyarınca manevi tazminat da ister; bu talep sigortacıya değil sürücüye ve işletene yöneltilir.
7. Süre. İki yıllık süre içinde harekete geçer.

Sık yapılan hatalar

• Tüm kalemleri tek "iş göremezlik tazminatı" olarak istemek. TBK m.54 dört ayrı kalem sayar.
• SGK ödemelerini otomatik düşmek. m.55/1, rücu edilemeyen ödemelerin düşülmesini yasaklar.
• Sigorta kapsamını abartmak. Manevi tazminat ve dolaylı zararlar KTK m.92 gereği kapsam dışıdır.
• Maluliyet raporunu tek başına yeterli sanmak. Kusur, gelir ve tazminat hesabı için ayrı bilirkişi incelemesi gerekir.
• Süreleri gözetmemek. İki yıllık süre içinde sigortacıya başvuru ve dava için harekete geçilmelidir.
• Faiz başlangıcını dönemsel ayırmadan hesaplamak. Yeni düzenleme iki dönemli hesap gerektirir.
• Zararı azaltma yükümlülüğünü ihmal etmek. TBK m.52 indirim sebebi olabilir.
• Peşin ödemeyi doğrudan düşmek. Yeni kural ödemenin oransal mahsubunu öngörür.