Yapay zeka ile dilekçe taslağı hazırlarken dikkat edilecekler: özen ve doğruluk yükümlülüğü (1136 s.K. m.34)

Yapay zeka destekli araçların dilekçe, ihtarname veya sözleşme taslağı hazırlamada yaygınlaşması, hukuk pratiğine önemli bir verimlilik katkısı sunar. Ancak bu araçların kullanımı, avukatın Avukatlık Kanunu m.34'te düzenlenen temel mesleki yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

Temel yükümlülük: özen, doğruluk ve meslek kurallarına uyum

Avukatlık Kanunu m.34, avukatların yüklendikleri görevleri şu şekilde yerine getirmekle yükümlü olduğunu düzenler: bu görevin kutsallığına yakışır bir şekilde özen, doğruluk ve onur içinde, ve avukatlık unvanının gerektirdiği saygı ve güvene uygun biçimde davranarak, ayrıca Türkiye Barolar Birliğince belirlenen meslek kurallarına uyarak.

Bu üç unsur — özen, doğruluk, meslek kurallarına uyum — bir avukatın işini nasıl yaptığından bağımsız olarak (ister tamamen kendi kalemiyle, ister bir yazılım aracıyla, ister yapay zeka desteğiyle) her zaman geçerlidir.

Yapay zeka bir araçtır, sorumluluğu devretmez

Yapay zeka destekli bir araçla hazırlanan bir dilekçe taslağı, hukuki bir belge hâline gelmeden önce mutlaka avukatın incelemesinden geçmelidir. Bunun nedeni açıktır: m.34'teki özen ve doğruluk yükümlülüğü, kullanılan aracın türüne göre değişmez. Bir avukat, bir stajyerin hazırladığı taslağı nasıl incelemeden imzalamıyorsa, yapay zeka aracının ürettiği bir taslağı da aynı titizlikle gözden geçirmelidir.

Yapay zeka araçlarının kendine özgü riskleri de vardır — örneğin, var olmayan bir mevzuat hükmünü veya karar künyesini var gibi üretebilmesi ("halüsinasyon" olarak bilinen bir sorun). Bu tür bir hatanın fark edilmeden mahkemeye sunulması, hem müvekkilin menfaatini zedeler hem de avukatın m.34'teki özen yükümlülüğüne aykırı davrandığı anlamına gelebilir.

Sorumluluk her zaman avukata aittir

Kullanılan aracın hatalı bir çıktı üretmiş olması, avukatı sorumluluktan kurtarmaz. Nihai olarak dilekçeyi imzalayıp mahkemeye sunan avukat, bu belgenin doğruluğundan ve içeriğinden sorumludur. Bu, yapay zekanın "suçlanabileceği" bir mekanizma olmadığını, avukatın kendi mesleki değerlendirmesini her zaman son söz olarak kullanması gerektiğini gösterir.

Örnek senaryo

Bir avukat, bir dava dilekçesinin ilk taslağını hazırlamak için yapay zeka destekli bir araç kullanır. Araç, dilekçeye bir mahkeme kararı atfı ekler. Avukat, bu kararın gerçekten var olup olmadığını ve içeriğinin doğru aktarılıp aktarılmadığını kontrol etmeden dilekçeyi sunarsa ve karar gerçekte yoksa veya yanlış özetlenmişse, bu durum m.34'teki özen ve doğruluk yükümlülüğüne aykırılık olarak değerlendirilebilir.

Sık yapılan hatalar

• Yapay zeka çıktısını sorgusuzca kabul etmek. Her çıktı, tıpkı bir stajyerin taslağı gibi, avukat tarafından özenle incelenmelidir.
• Atıf yapılan mevzuat ve içtihadı doğrulamadan kullanmak. Yapay zeka araçları var olmayan kaynaklara atıf yapabilir; bu atıfların gerçekliği teyit edilmeden kullanılması ciddi risk taşır.
• "Araç hata yaptı" savunmasına güvenmek. Sorumluluk her zaman avukata aittir; kullanılan aracın hatası bu sorumluluğu değiştirmez.
• Yapay zekayı hiç kullanmamayı "güvenli" bir seçenek sanmak. Sorun aracın kendisinde değil, denetimsiz kullanımdadır; doğru kullanıldığında araç verimliliği artırabilir, önemli olan avukatın son sözü söylemesidir.