Yapay zeka ile uzun belge özetleme: doğruluk kontrolü şart (1136 s.K. m.34)

Uzun dava dosyalarını, sözleşmeleri veya mahkeme kararlarını hızlıca özetlemek için yapay zeka araçlarının kullanımı, hukuk pratiğinde zaman tasarrufu sağlayan önemli bir gelişmedir. Ancak bu araçların çıktısı, Avukatlık Kanunu m.34'teki özen ve doğruluk yükümlülüğünün yerini alamaz.

Özen ve doğruluk yükümlülüğü her araçta geçerlidir

Avukatlık Kanunu m.34, avukatların yüklendikleri görevleri özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmekle yükümlü olduğunu düzenler. Bu yükümlülük, bir belgenin nasıl incelendiğinden (baştan sona okuyarak veya bir özetleme aracı yardımıyla) bağımsız olarak geçerlidir — kullanılan yöntem değişse de, sonuç olarak ortaya konan hukuki değerlendirmenin doğruluğundan avukat sorumludur.

Özetleme araçlarının kendine özgü riski

Uzun ve karmaşık belgelerde (ör. çok sayfalı bir sözleşme, kapsamlı bir bilirkişi raporu, uzun bir dava dosyası), yapay zeka destekli özetleme araçları genel bir resim sunmakta başarılı olabilir. Ancak bu tür araçların karşılaştığı temel risk, kritik bir detayın (belirli bir tarih, bir istisna hükmü, bir şart, bir rakam) özet dışında bırakılması veya yanlış aktarılmasıdır. Belgenin büyük çoğunluğu doğru özetlenmiş olsa bile, gözden kaçan küçük ama kritik bir kısım, davanın seyrini değiştirebilecek nitelikte olabilir.

Sorumluluk aracın değil, avukatın

Bir özetleme aracının hatalı veya eksik bir özet üretmesi, avukatın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. m.34 çerçevesinde, nihai olarak bir dosya hakkında hukuki değerlendirme yapan ve bu değerlendirmeye dayanarak işlem yapan avukattır; kullanılan aracın sınırlılıkları, avukatın özen yükümlülüğünü azaltmaz, tam tersine bu sınırlılıkların bilinerek çalışılmasını gerektirir.

Güvenli kullanım için pratik yaklaşım

Yapay zeka destekli özetleme araçlarını sorumlu biçimde kullanmanın yolu, bunları bir son karar mercii değil, bir ön inceleme yardımcısı olarak konumlandırmaktır:

• Özet, belgenin genel yapısını hızlıca kavramak için kullanılabilir.
• Davanın stratejisini etkileyecek kritik noktalar (tarihler, şartlar, istisnalar, rakamsal veriler), mutlaka orijinal belgeden doğrudan teyit edilmelidir.
• Özellikle uzun ve karmaşık belgelerde, özetin hangi bölümleri atladığı veya kısalttığı konusunda bir farkındalık geliştirilmelidir.

Örnek senaryo

Bir avukat, çok sayfalı bir sözleşmeyi hızlıca değerlendirmek için yapay zeka destekli bir özetleme aracı kullanır. Özet, sözleşmenin genel yapısını doğru yansıtır, ancak sözleşmenin bir maddesindeki önemli bir süre sınırlamasını atlamıştır. Avukat, bu detayı yalnızca özete güvenerek gözden kaçırırsa ve bu, müvekkilin bir hak kaybına yol açarsa, "özetleme aracı bu detayı atladı" savunması m.34 kapsamındaki özen yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz — kritik bir sözleşme maddesinin orijinal metinden doğrulanması avukatın sorumluluğundadır.

Sık yapılan hatalar

• Özeti, orijinal belgenin tam bir yerine geçtiğini varsaymak. Özet, bir başlangıç noktasıdır, nihai değerlendirme aracı değildir.
• Kritik detayları (tarih, şart, istisna, rakam) özetten değil, doğrudan orijinal belgeden teyit etmemek. Bu, en sık karşılaşılan ve en riskli hatadır.
• "Araç güvenilir, hep doğru özetler" varsayımıyla hareket etmek. Hiçbir özetleme aracı hatasız değildir; her çıktı bir dereceye kadar şüpheyle değerlendirilmelidir.
• Aracın hatasını sorumluluktan kaçış gerekçesi olarak görmek. m.34 uyarınca nihai sorumluluk her zaman avukata aittir.