Arabuluculuk son tutanağı: dava dilekçesine ekleme zorunluluğu (6325 s.K.)

Bir arabuluculuk sürecinin nasıl sonuçlandığı, son tutanak ile belgelenir. Bu tutanağın hukuki niteliği ve özellikle dava şartı arabuluculukta oynadığı rol, 6325 sayılı Kanun'da açıkça düzenlenir.

Son tutanak ne zaman düzenlenir?

6325 s.K. m.18/A-10 uyarınca arabulucu, şu hâllerde arabuluculuk faaliyetini sona erdirir ve son tutanağı düzenleyerek durumu derhâl arabuluculuk bürosuna bildirir:

• Taraflara ulaşılamaması,
• Taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması,
• Tarafların anlaşması,
• Tarafların anlaşamaması.

Bu dört hâlden hangisi gerçekleşirse gerçekleşsin, sürecin sonu bir son tutanakla belgelenir.

Dava şartı arabuluculukta zorunlu ekleme kuralı

m.18/A-2, dava şartı arabuluculuk kapsamındaki en kritik kuralı içerir: davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır.

Bu kural, dava şartı olarak arabuluculuğun öngörüldüğü uyuşmazlıklarda (örneğin işçi-işveren alacak uyuşmazlıkları, ticari alacak davaları) davacının doğrudan dava açamayacağını, önce arabuluculuğa başvurup anlaşmaya varılamadığını gösteren belgeyi dava dilekçesine eklemek zorunda olduğunu ortaya koyar.

Eklenmezse ne olur? Usulden ret riski

Aynı fıkra, bu zorunluluğa uyulmamasının sonucunu da düzenler: bu zorunluluğa uyulmaması hâlinde mahkemece davacıya, son tutanağın bir haftalık kesin süre içinde mahkemeye sunulması gerektiği, aksi takdirde davanın usulden reddedileceği ihtarını içeren davetiye gönderilir. Bu bir haftalık kesin süre içinde tutanak sunulmazsa, dava dilekçesi karşı tarafa tebliğe çıkarılmaksızın davanın usulden reddine karar verilir.

Daha da dikkat çekici bir kural: arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde, herhangi bir işlem yapılmaksızın dava, dava şartı yokluğu sebebiyle doğrudan usulden reddedilir.

Taraflar anlaşırsa: icra edilebilirlik şerhi

Süreç bir anlaşmayla sonuçlanırsa, m.18 devreye girer. Taraflar, anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerh verilmesini talep edebilirler. Dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuşsa bu şerh, arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden talep edilir; bu şerhi içeren anlaşma, ilam niteliğinde belge sayılır.

Örnek senaryo

Dava şartı arabuluculuk kapsamındaki bir alacak uyuşmazlığında taraflar arabuluculuk görüşmelerinde anlaşamaz ve arabulucu bir son tutanak düzenler. Davacı, dava açarken bu son tutanağın aslını veya onaylı bir örneğini dava dilekçesine ekler. Eğer davacı bu belgeyi eklemeyi unutursa, mahkeme kendisine bir haftalık kesin süre tanıyarak tutanağı sunmasını ister; bu süre de kaçırılırsa dava usulden reddedilir.

Sık yapılan hatalar

• Son tutanağı dava dilekçesine eklemeyi unutmak. Bu, dava şartı arabuluculukta açık bir zorunluluktur; eksiklik davanın usulden reddine kadar gidebilir.
• Arabulucuya hiç başvurmadan doğrudan dava açmak. Dava şartı arabuluculuk kapsamındaki uyuşmazlıklarda bu durum, doğrudan dava şartı yokluğundan ret sonucunu doğurur.
• Bir haftalık kesin süreyi kaçırmak. Mahkeme eksikliği tamamlama fırsatı tanısa da, bu süre kesindir ve kaçırılması davanın sonunu getirir.
• Anlaşma belgesinin kendiliğinden icra edilebilir olduğunu sanmak. İcra edilebilirlik için ayrıca şerh verilmesi talep edilmelidir; şerhsiz anlaşma belgesi ilam niteliği taşımaz.