Banka veya kredi kartının kötüye kullanılması

Banka ve kredi kartı suçları, TCK m.245'te üç ayrı fıkrada ve giderek artan ceza aralıklarıyla düzenlenmiştir. Fıkralar arasındaki ayrım, hem ceza miktarını hem de dolandırıcılıkla olan ilişkiyi belirler.

Başkasının kartını kullanma

TCK m.245/1 (29/6/2005 tarihli 5377 sayılı Kanunla değişik): başkasına ait bir banka veya kredi kartını, her ne suretle olursa olsun ele geçiren veya elinde bulunduran kimse, kart sahibinin veya kartın kendisine verilmesi gereken kişinin rızası olmaksızın bunu kullanarak veya kullandırtarak kendisine veya başkasına yarar sağlarsa, üç yıldan altı yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Unsurlar:

1. Başkasına ait kart. Suçun konusu, faile ait olmayan bir banka veya kredi kartıdır.

2. Ele geçirme veya elde bulundurma. Madde "her ne suretle olursa olsun" der. Kartın nasıl ele geçirildiği önemli değildir: bulunmuş, çalınmış veya emanet edilmiş olabilir.

Bu ifade önemlidir: kartın hukuka uygun biçimde elde bulundurulması dahi, rıza dışı kullanım hâlinde suçu ortadan kaldırmaz. Kendisine emanet edilen kartı sınırın dışında kullanan kişi de bu fıkra kapsamındadır.

3. Rızanın bulunmaması. Kullanım, kart sahibinin veya kartın kendisine verilmesi gereken kişinin rızası olmaksızın gerçekleşmelidir.

4. Kullanma veya kullandırtma. İki seçimlik hareket vardır; failin kartı bizzat kullanması gerekmez.

5. Yarar sağlama. Fail, kendisine veya başkasına yarar sağlamış olmalıdır. Yarar sağlanmamışsa teşebbüs gündeme gelir.

Sahte kart üretme ve ticareti

TCK m.245/2: başkalarına ait banka hesaplarıyla ilişkilendirilerek sahte banka veya kredi kartı üreten, satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişi üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Bu fıkra beş ayrı hareket sayar: üretmek, satmak, devretmek, satın almak, kabul etmek.

Ayırt edici unsur, kartın başkalarına ait banka hesaplarıyla ilişkilendirilmiş olmasıdır. Yani sahte kart, gerçek bir hesaba bağlanmış olmalıdır.

Dikkat: bu fıkrada kartın kullanılması aranmaz. Üretmek veya satın almak tek başına suçu oluşturur. Adlî para cezası üst sınırı da m.245/1'e göre daha yüksektir.

Sahte kart kullanma

TCK m.245/3: sahte oluşturulan veya üzerinde sahtecilik yapılan bir banka veya kredi kartını kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlayan kişi, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde, dört yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Bu fıkra, üç fıkra içinde en ağır cezayı öngörür.

Metindeki "fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde" ifadesi, fıkranın tali niteliğini gösterir. Fiil daha ağır bir suç oluşturuyorsa o suçtan ceza verilir.

Üç fıkra arasındaki karşılaştırma:

Fıkra	Fiil	Ceza
m.245/1	Başkasının gerçek kartını izinsiz kullanma	Üç yıldan altı yıla
m.245/2	Sahte kart üretme/ticareti	Üç yıldan yedi yıla
m.245/3	Sahte kart kullanma	Dört yıldan sekiz yıla

Akrabalık: şahsi cezasızlık

TCK m.245/4, yalnızca birinci fıkradaki suç bakımından şahsi cezasızlık hâlleri öngörür. Birinci fıkrada yer alan suçun:

• a) Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin,
• b) Üstsoy veya altsoyunun veya bu derecede kayın hısımlarından birinin veya evlat edinen veya evlâtlığın

zararına işlenmesi hâlinde ilgili akraba bakımından bu hükümler uygulanır.

İki nokta önemlidir:

• Hüküm yalnızca m.245/1 için geçerlidir. Sahte kart üretme (m.245/2) ve sahte kart kullanma (m.245/3) bakımından uygulanmaz.
• Sayım, TCK m.167/1'deki listeye benzer ancak birebir aynı değildir; maddenin kendi metni esas alınmalıdır.

Aile içi kart kullanımından doğan dosyalarda bu fıkra ilk denetlenecek noktadır; akrabalık ilişkisi nüfus kayıtlarıyla belgelenmelidir.

Dolandırıcılıkla ilişki

Kart suçları, dolandırıcılık ve bilişim suçlarıyla iç içe geçebilir.

m.245/1 ile dolandırıcılık: Kartın izinsiz kullanılması m.245/1 kapsamındadır. Ancak kart sahibinin hileli davranışlarla aldatılarak kartını veya bilgilerini vermesi sağlanmışsa, TCK m.157'deki dolandırıcılık gündeme gelir. Ayrım, zilyetliğin nasıl geçtiğine göre yapılır.

m.244/4 ile ilişki: TCK m.244/4, bilişim sistemi üzerinden haksız çıkar sağlanmasını düzenler ancak "başka bir suç oluşturmaması hâlinde" uygulanır. Fiil m.245 kapsamına giriyorsa m.244/4 uygulanmaz.

Bu nedenle nitelendirmede sıra şöyledir: önce fiilin m.245'teki hangi fıkraya girdiği; girmiyorsa dolandırıcılık; o da değilse m.244/4.

Bilişim sistemleri üzerinden işlenme

Kart bilgilerinin çalınması için bilişim sistemine girilmişse, ayrıca TCK m.243 ve m.244 kapsamında suçlar oluşabilir.

TCK m.244/3: fiillerin bir banka veya kredi kurumuna ya da bir kamu kurum veya kuruluşuna ait bilişim sistemi üzerinde işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.

TCK m.245/A uyarınca, münhasıran bu suçların işlenmesi için yapılan cihaz, program, şifre veya güvenlik kodunu imal eden, satan, satın alan veya bulunduran kişi de bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adlî para cezasıyla cezalandırılır. Kart kopyalama düzenekleri bu kapsamda değerlendirilir.

TCK m.246 uyarınca bu bölümdeki suçlardan yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerine hükmolunur.

Etkin pişmanlık

TCK m.168/1, etkin pişmanlık uygulanacak suçları sayar: hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflâs, taksirli iflâs.

Kart suçları bu sayımda doğrudan yer almaz. Bu nedenle m.168'in kart suçlarına uygulanıp uygulanmayacağı, fiilin nitelendirilmesine göre değerlendirilir: fiil dolandırıcılık olarak nitelendiriliyorsa m.168 uygulanır.

Zararın giderilmesi her hâlde, TCK m.61 çerçevesinde temel cezanın belirlenmesinde ve takdiri indirim bakımından lehe değerlendirilir. Bu nedenle mağdur zararının karşılanması yönündeki girişim, nitelendirmeden bağımsız olarak dosyada belgelenmelidir.

Delil ve ispat

Kart suçu dosyalarında toplanacak deliller:

• Hesap hareketleri ve ekstre. İşlem tarihleri, tutarları ve kanalı.
• İşlem kayıtları. Kart işleminin fiziki mi yoksa uzaktan mı gerçekleştiği.
• Güvenlik kamerası kayıtları. Nakit çekim işlemlerinde.
• Konum ve baz kayıtları. Failin işlem anında nerede olduğu.
• Kart sahibinin beyanı. Rızanın bulunup bulunmadığı; özellikle aile içi dosyalarda, önceki kullanımlara zımnen rıza gösterilip gösterilmediği tartışılır.
• Yazışmalar. Kartın hangi amaçla verildiğini gösteren mesajlar.

Savunma bakımından rızanın varlığı merkezî konudur. Kartın daha önce de aynı kişi tarafından kullanıldığı ve buna ses çıkarılmadığı ortaya konabilirse, rıza tartışması açılır.

CMK m.134 uyarınca dijital kayıtların elde edilmesinde usule uyulup uyulmadığı denetlenir; m.206/2 uyarınca kanuna aykırı olarak elde edilen delil reddolunur.

Örnek senaryo

Bir kişi, eşinin kredi kartını, eşinin bilgisi dışında kullanarak alışveriş yapmıştır. Eşler arasında ayrılık kararı bulunmamaktadır.

Değerlendirme:

1. Nitelendirme. Fiil, m.245/1 kapsamındaki başkasına ait kartı rıza olmaksızın kullanma suçudur.
2. Şahsi cezasızlık. Eşler arasında ayrılık kararı verilmemiştir. m.245/4-a uyarınca birinci fıkradaki suç bakımından şahsi cezasızlık hâlleri uygulanır.
3. Kapsam sınırı. Bu hüküm yalnızca m.245/1 içindir. Fiil sahte kart üretme veya kullanma kapsamına girseydi uygulanmazdı.
4. Rıza tartışması. Kartın daha önce de aynı kişi tarafından kullanıldığı ve buna itiraz edilmediği ortaya konabilirse, rızanın varlığı savunması güçlenir ve suçun unsuru eksik kalır.
5. Ayrılık kararı varsa. m.245/4-a'daki koşul gerçekleşmez ve şahsi cezasızlık uygulanmaz.
6. Belgelendirme. Evlilik ve ayrılık durumu nüfus ve mahkeme kayıtlarıyla belgelenmelidir.
7. Zararın giderilmesi. Harcanan tutarın iadesi, temel cezanın belirlenmesinde ve takdiri indirimde lehe değerlendirilir.
8. Delil usulü. Banka kayıtları ve dijital verilerin CMK m.134'e uygun elde edilip edilmediği denetlenir.

Sık yapılan hatalar

• m.245/4'ün tüm fıkralara uygulanacağının sanılması. Hüküm yalnızca birinci fıkra içindir.
• Kartın nasıl ele geçirildiğinin önemli sanılması. Madde "her ne suretle olursa olsun" der.
• Emanet edilen kartın kullanımının suç sayılmayacağının düşünülmesi. Rıza dışı kullanım suçu oluşturur.
• Rıza savunmasının hazırlanmaması. Önceki kullanımlara ilişkin kayıtlar belirleyici olabilir.
• m.245/2'de kullanım arandığının sanılması. Üretme veya satın alma tek başına suçtur.
• m.245/3'ün tali niteliğinin atlanması. Daha ağır bir suç varsa o suçtan ceza verilir.
• m.244/4 ile m.245'in birlikte uygulanmaya çalışılması. m.244/4 yalnızca başka suç oluşmadığında uygulanır.
• Dijital delilin elde ediliş usulünün denetlenmemesi. CMK m.134 ve m.206/2 birlikte değerlendirilmelidir.