Davayı kabul beyanı: kabulün şartları, sonuçları ve ilk duruşmada kabulde giderler

Davayı kabul, davalının davacının talep sonucuna muvafakat etmesidir. Feragat davacının, kabul davalının tek taraflı beyanıdır; her ikisi de yargılamayı sonlandırma yollarıdır. Düzenleme HMK m.308-312'dedir. Kabul edilen kısım için karar kabule göre verilir; bu nedenle sonuçları önceden hesaplanmalıdır.

Tanım ve kapsam (m.308)

• Tanım (m.308/1): kabul, davacının talep sonucuna davalının kısmen veya tamamen muvafakat etmesidir. Olgulara ilişkin kabul (ikrar) ile talep sonucunun kabulü farklıdır: ikrar (HMK m.188) vakıayı ispat konusu olmaktan çıkarır; kabul ise hükmü doğrudan belirler.
• Tasarruf edilebilir davalar (m.308/2): kabul, ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri davalarda hüküm doğurur. Alacak, tapu iptal ve tescil, tazminat gibi davalar bu kapsamdadır; boşanma, soybağı, evlilik, nüfus gibi kamu düzenine ilişkin davalarda kabul, hâkimi bağlamaz.

Şekil ve zaman (m.309-310)

• Yazılı veya sözlü: kabul, dilekçeyle veya sözlü yapılır (m.309/1); karşı tarafın ve mahkemenin muvafakatine bağlı değildir (m.309/2).
• Kısmi kabul: kısmen kabulde kabul edilen kısım açıkça gösterilmelidir (m.309/3).
• Kayıtsız ve şartsız: kabul kayıtsız ve şartsız olmalıdır (m.309/4).
• Zaman (m.310): hüküm kesinleşinceye kadar her zaman; hükümden sonra veya temyiz aşamasında yapılsa dahi dosya ek karar için ilgili mahkemeye gönderilir.
• Vekil: HMK m.74/1 uyarınca açıkça yetki verilmemişse vekil davayı kabul edemez.

Sonuçlar (m.311)

• Kesin hüküm gibi sonuç: kabul, kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur; mahkeme, kabule göre hüküm kurar. Davalı sonradan bu kabule aykırı iddia ileri süremez.
• İrade bozukluğu: hata, hile ve korkutma hâllerinde kabulün iptali istenebilir (m.311/1).
• Kısmi kabul: kabul edilen kısım hakkında kabul kararı; kalan kısım hakkında yargılama sürer. Kısmen kabulde kabul ilamı verilir ve icra edilebilir hâle gelir.
• Ödeme ile fark: davalı borcu ödemişse kabul yerine ödeme savunması yapılır; ödeme ile kabul ayrı sonuçlar doğurur.

Yargılama giderleri (m.312)

• Kural (m.312/1): kabul beyanında bulunan taraf, davada aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilir; kısmi ise buna göre.
• İlk duruşmada kabul (m.312/2): davalı, davanın açılmasına kendi hâl ve davranışıyla sebebiyet vermemiş ve yargılamanın ilk duruşmasında talep sonucunu kabul etmişse yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilmez. Bu istisna, davalıya erken kabul için teşvik sağlar; ancak "hâl ve davranışıyla sebebiyet vermemek" şartı somut olayda değerlendirilir (ör. daha önce ihtar çekilmişse, temerrüt varsa sebebiyet verilmiş sayılabilir).

Kabul mü, ödeme mi, sulh mu?

• Kabul: hükme konu edilir; mahkeme kararı ile ilam oluşur; davalı ödemekle yükümlü olur.
• Sulh (m.313-315): taraflar arasında karşılıklı anlaşma; içerik esnektir (taksit, indirim, dava dışı hususlar) ve kesin hüküm gibi sonuç doğurur.
• Ödeme: borç ifa edilirse davacı feragat eder veya dava konusuz kalır; giderler ayrıca değerlendirilir.
• Kabul öncesi: davalı sulh yoluyla indirim ve taksit sağlayabileceğinden, önce sulh düşünülebilir.

Örnek senaryo

S, T'ye karşı kira alacağı davası açmıştır. T, borcun bir kısmının doğru olduğunu ve ödemeye hazır olduğunu bildirmektedir.

1. Kabul edilebilirlik. Kira alacağı tasarruf edilebilir bir uyuşmazlıktır (m.308/2).
2. Kısmi kabul. T, borcun bir kısmını açıkça belirterek kabul eder (m.309/3).
3. Şekil. Kabul kayıtsız ve şartsız olmalıdır (m.309/4); T, "taksitle ödeyeceğim" gibi şart eklemez.
4. Gider. T, ilk duruşmada kabul etmiş ve davanın açılmasına sebebiyet vermemişse (ör. haberi olmadan dava açılmışsa) giderlerden sorumlu tutulmaz (m.312/2).
5. Sebebiyet varsa. T'ye önceden ihtar çekilmişse gider T'ye yüklenebilir (m.312/1).
6. Sonuç. Mahkeme kabul edilen kısım için kabule göre karar verir; kalan kısım için yargılama sürer.
7. İptal. T kabulün hile sonucu yapıldığını ispat ederse iptal isteyebilir (m.311/1).
8. İcra. Kabul kararı ilam niteliğinde olduğundan alacaklı icra takibine geçebilir.

Sık yapılan hatalar

• Kamu düzenine ilişkin davada kabulün bağlayıcı olduğunu sanmak. Hüküm doğurmaz (m.308/2).
• Şartlı kabul beyan etmek. Geçersizdir (m.309/4).
• İlk duruşmayı kaçırıp gider muafiyetini kaybetmek. Kabul ilk duruşmada yapılmalıdır (m.312/2).
• Vekâletnamede kabul yetkisini kontrol etmemek. Yetkisiz kabul geçersiz olabilir.
• Kabulün kesin hüküm etkisini düşünmemek. Geri dönüş yalnızca irade bozukluğunda mümkündür (m.311/1).
• İkrar ile kabulü karıştırmak. İkrar vakıa, kabul talep sonucu içindir.
• Ödeme yerine kabul beyanı vermek. Ödemiş olan borçlu ödeme savunması yapmalıdır.
• Sulh imkânını değerlendirmemek. Sulh daha esnek ve avantajlı olabilir (m.313).