Davadan feragat dilekçesi: şekil, zaman, sonuçları ve yargılama giderleri

Feragat, davacının talep sonucundan vazgeçmesidir. Dava tamamen sona erebilir veya bir kısım talepten vazgeçilir. Feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur; bu nedenle geri dönüşü sınırlıdır. Düzenleme HMK m.307-312'dedir. Davanın geri alınması (m.123) ve sulh (m.313-315) ile karıştırılmamalıdır.

Tanım (m.307)

Feragat, davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir. Yani davacı, iddia ettiği hakkın tespit edilmesini/verilmesini artık istemediğini bildirir. Davadan feragat, hakkın kendisinden vazgeçme sonucunu doğurur (aynı hak için yeniden dava açılamaz).

Şekil (m.309)

• Yazılı veya sözlü: feragat ve kabul dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılır (m.309/1).
• Rıza aranmaz: hüküm ifade etmesi karşı tarafın ve mahkemenin muvafakatine bağlı değildir (m.309/2).
• Kısmi feragat: kısmen feragatte feragat edilen kısım dilekçede veya tutanakta açıkça gösterilmelidir (m.309/3).
• Kayıtsız ve şartsız: feragat kayıtsız ve şartsız olmalıdır (m.309/4). "Karşı taraf şunu yaparsa feragat ediyorum" gibi şartlı beyan geçerli feragat sayılmaz.
• Yetki: HMK m.74/1 uyarınca açıkça yetki verilmemişse vekil davadan veya kanun yollarından feragat edemez, davayı kabul edemez, sulh olamaz; bu nedenle vekâletnamede feragat yetkisi açıkça yazılı olmalıdır.

Zaman (m.310)

• Hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir (m.310/1).
• Hükümden sonra (m.310/2, 7251): feragat, hükmün verilmesinden sonra yapılmışsa, taraflarca kanun yoluna başvurulmuş olsa dahi dosya kanun yolu incelemesine gönderilmez; ilk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesince feragat doğrultusunda ek karar verilir.
• Temyiz aşamasında (m.310/3): feragat, dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapılmışsa Yargıtay temyiz incelemesi yapmaksızın dosyayı feragat hususunda ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderir.

Sonuçlar (m.311)

• Kesin hüküm etkisi: feragat ve kabul, kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur; aynı talep yeniden dava edilemez.
• İrade bozukluğu: irade bozukluğu (hata, hile, korkutma) hâllerinde feragat veya kabulün iptali istenebilir (m.311/1).
• Kısmi feragat: yalnızca feragat edilen kısım için sonuç doğar; davanın kalanı sürer.

Yargılama giderleri (m.312)

• Kural (m.312/1): feragat veya kabul beyanında bulunan taraf, davada aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilir; kısmi ise mahkûmiyet ona göre belirlenir. Yani davacı feragat ederse karşı tarafın vekâlet ücreti ve yargılama giderleri davacıya yüklenir.
• Davalı kabul ederse (m.312/2): davalı, davanın açılmasına kendi hâl ve davranışıyla sebebiyet vermemiş ve ilk duruşmada talep sonucunu kabul etmişse yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilmez.

Feragat, geri alma ve sulh farkı

• Davanın geri alınması (m.123): davacı, hüküm kesinleşinceye kadar davalının açık rızası ile davasını geri alabilir; bu durumda dava açılmamış sayılır ve hak korunur.
• Feragat (m.307): karşı tarafın rızası aranmaz; hakkın kesin olarak sona ermesi sonucu doğar.
• Sulh (m.313-315): karşılıklı anlaşma ile uyuşmazlığın kısmen veya tamamen sona erdirilmesidir; hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir ve kesin hüküm gibi sonuç doğurur (m.315/1); irade bozukluğu veya aşırı yararlanma hâllerinde iptali istenebilir (m.315/2).

Ne zaman feragat edilir?

• Dava konusu alacak ödendiğinde (bu durumda genellikle konusuz kalma ve yargılama giderleri tartışması ayrıca vardır),
• Sulh veya arabuluculuk anlaşmasıyla davadan vazgeçildiğinde (anlaşma metnine feragat hükmü eklenir),
• Davanın kazanılma ihtimalinin düşük olduğu görüldüğünde (yargılama gideri riskini sınırlamak için).

Feragat öncesinde sonuçları (yargılama gideri ve kesin hüküm) dikkatle değerlendirilmelidir; vekilin yetkisi ve müvekkilin açık iradesi belgelenmelidir.

Dilekçe örneği (özet)

"… Asliye Hukuk Mahkemesi'nin … Esas sayılı dosyasında davacıyım. Dava dilekçemdeki talep sonucundan tamamen (veya … TL'lik kısmından) kayıtsız ve şartsız olarak feragat ediyorum. Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin bu feragat doğrultusunda mahkemenizce takdir edilmesini arz ederim." — Dilekçe: taraflar, dosya bilgisi, feragat edilen kısım, tarih ve imza içermelidir.

Örnek senaryo

Q, R'ye karşı alacak davası açmıştır. R sulh görüşmesi sonucunda borcun bir kısmını ödemiştir.

1. Kısmi feragat. Q, ödenen kısım için kısmen feragat eder ve feragat edilen kısmı dilekçede açıkça gösterir (m.309/3).
2. Şekil. Feragat kayıtsız ve şartsız olmalıdır (m.309/4); Q bunu dilekçesine yazar.
3. Rıza. R'nin muvafakati gerekmez (m.309/2).
4. Zaman. Feragat hüküm kesinleşinceye kadar yapılabilir; hüküm verilmişse dosya kanun yoluna gitmeden ek karar verilir (m.310).
5. Giderler. Q, feragat ettiği kısım için aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerinden sorumlu olur (m.312/1).
6. Sonuç. Feragat edilen kısım için kesin hüküm oluşur; Q aynı talebi bir daha dava edemez (m.311).
7. İrade bozukluğu. Q, R'nin hilesiyle feragat ettiğini ispat ederse iptalini isteyebilir (m.311/1).
8. Vekil. Q'nun avukatı feragat edecekse vekâletnamede açık yetki bulunmalıdır (HMK m.74/1).

Sık yapılan hatalar

• Şartlı feragat etmek. Feragat kayıtsız ve şartsız olmalıdır (m.309/4).
• Yargılama giderini hesaba katmamak. Feragat eden aleyhine hüküm verilmiş gibi gider öder (m.312/1).
• Feragat ile davanın geri alınmasını karıştırmak. Geri almada davalının açık rızası gerekir; hak korunur (m.123).
• Vekâletnamede feragat yetkisi olmadan feragat etmek. İşlem geçersiz olabilir.
• Kısmi feragati açıkça belirtmemek. Kısım dilekçede gösterilmelidir (m.309/3).
• Feragatin kesin hüküm etkisini unutmak. Aynı talep yeniden dava edilemez (m.311).
• Hükümden sonra yeni kanun yoluna başvurmak. Feragat sonrası dosya ek karar için mahkemesinde kalır (m.310/2).
• İrade bozukluğunu ispatlayamamak. İptal davası için delil gerekir (m.311).