Kısmi dava ve talep artırımı: HMK m.109 ve 7589 sayılı Kanun değişikliği

Kısmi dava, bölünebilir bir alacağın veya hakkın yalnızca bir kısmı için açılan davadır. Alacaklı, miktarı yüksek veya ispatı belirsiz alacaklarda önce bir kısmını dava ederek harç ve yargılama riskini sınırlamak isteyebilir. Belirsiz alacak davası (HMK m.107) 16/7/2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla mülga edildiğinden, kısmi dava ve yeni talep artırımı imkânı (m.109/4) önem kazanmıştır.

Tanım (m.109/1)

Talep konusunun niteliği itibarıyla bölünebilir olduğu durumlarda sadece bir kısmı da dava yoluyla ileri sürülebilir. Bölünebilir talep: para alacakları, miktar veya değer içeren taleplerdir (örneğin 100 birimlik alacaktan 60 birimini dava etmek). Bölünemeyen talepler (tapu iptal-tescil, tahliye, boşanma vb.) kısmi dava konusu olamaz.

Kalan kısma etkisi (m.109/3)

Dava açılırken talep konusunun kalan kısmından açıkça feragat edilmiş olması hâli dışında, kısmi dava açılması, kalan kısımdan feragat edildiği anlamına gelmez. Bu nedenle:

• Dilekçede "kısmi dava" ve "fazlaya ilişkin haklarımız saklıdır" ifadesi açıkça yazılmalıdır.
• Kalan kısım için ayrı dava açılabilir; ancak zamanaşımı ve kesin hüküm sorunları ayrıca değerlendirilmelidir.
• Kısmi davada verilen karar, yalnızca dava edilen kısım için kesin hüküm oluşturur (kalan kısım için kural olarak oluşturmaz).

Yeni düzenleme: bir defaya mahsus talep artırımı (m.109/4)

7589 sayılı Kanunla (16/7/2026) eklenen m.109/4: alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir. Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.

Anlamı:

• Ek bir dava açmadan aynı dosyada talebi artırma imkânı vardır (klasik yolda ıslah kullanılıyordu, HMK m.176).
• Bir defaya mahsus olması, ikinci artırım için yine ıslahın veya başka yolların gündeme geleceğini gösterir.
• Zamanaşımı sorunu azalır: artırılan kısım da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.
• İddianın genişletilmesi yasağı (HMK m.141) bu artırım bakımından uygulanmaz.
• Yürürlük ve geçiş hükümleri: değişikliğin derdest davalara uygulanıp uygulanmadığı 7589 sayılı Kanunun geçiş hükümlerinden ayrıca kontrol edilmelidir.

Belirsiz alacak davası (m.107) kaldırıldı: miktarı dava açılırken tam belirlenemeyen alacaklarda artık belirsiz alacak davası açılamaz; alacaklı bir miktar talep ederek kısmi dava açar ve bilirkişi raporundan sonra m.109/4 ile talebini artırabilir.

Harç ve gider

• Nispi harç: kısmi davada harç dava edilen miktar üzerinden alınır; talep artırılırsa artan miktar için tamamlama harcı ödenir.
• Vekâlet ücreti ve yargılama giderleri: dava edilen miktar üzerinden hesaplanır; artırılan kısım için ek hesap yapılır.
• Avantaj: yüksek alacakta başlangıç harcını düşürme, yargılama riskini sınırlama.
• Dezavantaj: yargılama uzayabilir, kalan kısım için ikinci dava gerekebilir; zamanaşımı ve faiz ayrıca izlenmelidir.

Kısmi dava açarken dikkat edilecekler

1. Dilekçede talep edilen miktarı açıkça yazın ve "kısmi dava" olduğunu belirtin (HMK m.119).
2. Fazlaya ilişkin hakların saklı olduğunu yazın (m.109/3).
3. Alacağın toplam tutarını (biliniyorsa) ve dava edilen kısmını ayrı ayrı gösterin.
4. Zamanaşımı ve hak düşürücü süreleri izleyin: kısmi dava açmak, kalan kısım için zamanaşımını kesmeyebilir (m.109/4 yalnızca artırılan kısım için düzenleme yapar); kalan kısım için ayrı değerlendirme gerekir.
5. Talep artırımı için tahkikat bitmeden başvurun; bilirkişi raporu geldikten hemen sonra planlayın.
6. Islah ile ilişki: m.109/4 ile ıslahın (HMK m.176) aynı davada birlikte kullanılıp kullanılamayacağı yeni düzenleme bakımından içtihatla netleşecektir; talep artırımı planlanırken güncel içtihat izlenmelidir.

Örnek senaryo

U, işçilik alacaklarının toplamının belirsiz olduğunu düşünmekte ve tam miktarı bilmemektedir. Bilirkişi raporunun alacağı yüksek gösterebileceğini öngörmektedir.

1. Yol. Belirsiz alacak davası kaldırıldığından U, bir miktar talep ederek kısmi dava açar (m.109/1).
2. Dilekçe. U, dilekçesine "kısmi dava, fazlaya ilişkin haklar saklıdır" yazar (m.109/3).
3. Bilirkişi. Yargılamada bilirkişi raporu alacağı çok daha yüksek hesaplar.
4. Artırım. U, tahkikatın sona ermesine kadar ve bir defaya mahsus talebini artırır (m.109/4).
5. Harç. U artan miktar için tamamlama harcını yatırır.
6. Zamanaşımı. Artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinden kesilmiş sayılır (m.109/4).
7. Kalan. Artırımdan sonra da kalan bir kısım varsa, ıslah veya ayrı dava seçenekleri değerlendirilir.
8. Sonuç. Mahkeme artırılmış talebe göre karar verir.

Sık yapılan hatalar

• Dilekçede kısmi dava olduğunu yazmamak. Tam dava sanılabilir; fazlaya ilişkin talep sınırlanır.
• Kalan alacak için zamanaşımını izlememek. Kısmi dava kalan kısmı otomatik korumaz.
• Belirsiz alacak davasına dayanmak. m.107 mülga edilmiştir.
• Talep artırımı için tahkikat bitmesini beklemek. Süre tahkikatın sonuna kadardır (m.109/4).
• Artırım hakkının bir defa olduğunu unutmak. İkincisi için yeni yol gerekir.
• Tamamlama harcını yatırmamak. Artırım işleme konmaz veya süre verilir.
• Bölünemez talepte kısmi dava açmaya çalışmak. Kısmi dava yalnızca bölünebilir taleplerde mümkündür (m.109/1).
• Geçiş hükümlerini kontrol etmemek. Derdest davalar için ayrıca değerlendirme gerekir.