Belirsiz alacak davası kaldırıldı: kısmi davada talep artırımı (HMK m.109/4)

Alacağın miktarının dava açılırken belirlenemediği hâllerde uzun yıllar başvurulan belirsiz alacak davası, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'ndan (HMK) çıkarıldı. HMK m.107, 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle mülga edildi. Kanun koyucu bu kurumun yerine, kısmi dava rejimini güçlendiren bir düzenleme getirdi.

Yeni düzen: HMK m.109/4

7589 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle HMK m.109'a eklenen dördüncü fıkra şöyledir:

"Alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir. Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır."

Bu fıkra üç önemli sonuç doğurur:

• Islaha gerek yok. Talep artırımı, iddianın genişletilmesi yasağına tabi değildir. Islahın bir kez yapılabilmesi ve ıslah harcı gibi engellerle karşılaşılmaz.
• Zaman sınırı tahkikatın sonu. Artırım, tahkikat sona erene kadar yapılabilir. Bilirkişi raporu tebliğ edildikten sonra yapılması uygulamada tipik olacaktır.
• Zamanaşımı dava tarihinden kesilir. Artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır. Belirsiz alacak davasında tartışmalı olan bu nokta, açık hükme bağlanmıştır.

Sınır açıktır: artırım bir defaya mahsustur. Bu nedenle artırımın zamanlaması ve tutarı, dosyanın en güvenilir verisine (genellikle bilirkişi raporuna) dayandırılmalıdır.

Kısmi dava açmanın şartı

HMK m.109/1'e göre kısmi dava, talep konusunun niteliği itibarıyla bölünebilir olduğu durumlarda açılabilir. Para alacakları kural olarak bölünebilir niteliktedir.

m.109/3'e göre, dava açılırken talep konusunun kalan kısmından açıkça feragat edilmemişse, kısmi dava açılması geri kalan kısımdan feragat anlamına gelmez. Bu nedenle dava dilekçesinde "fazlaya ilişkin haklarımız saklıdır" ifadesinin bulunması önemini korur.

Dilekçede dikkat edilecekler

• Alacağın tamamına ilişkin hukuki ilişki açıkça ortaya konmalı; dava edilen kısım ayrıca belirtilmelidir.
• Fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğu yazılmalıdır.
• Miktarın belirlenmesi karşı tarafın elindeki kayıtlara bağlıysa, bu kayıtların celbi talep edilmelidir.
• Artırım yapıldığında, artırılan kısma ilişkin faiz başlangıcı ayrıca gösterilmelidir.
• Artırılan kısım için ek harç yatırılması gerekir.

Geçiş dönemi

7589 sayılı Kanun 31/7/2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış ve bu hükümler yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanunun geçiş hükmü açıktır: yürürlükten kaldırılan HMK m.107, kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam eder. Yani 31/7/2026'dan önce belirsiz alacak davası olarak açılmış derdest dosyalarda m.107'deki usul sürer; bu tarihten sonra açılan davalarda ise belirsiz alacak davası açılamaz, kısmi dava ve m.109/4 yolu kullanılır. Derdest dosyalarda talep artırımı yapılmadan önce dosyanın açılış tarihi ve dava türü kontrol edilmelidir.

Aynı Kanun'la HMK'da başka değişiklikler de yapılmıştır; usule ilişkin işlem yapılmadan önce ilgili maddenin güncel metni kontrol edilmelidir.

Örnek senaryo

İşçi, fazla çalışma ve yıllık izin alacaklarının hesabı işveren kayıtlarına bağlı olduğu için alacağının bir kısmını dava eder ve fazlaya ilişkin haklarını saklı tutar. İşveren kayıtlarının celbini talep eder. Bilirkişi raporuyla alacak belirlendikten sonra, tahkikat sona ermeden talebini bir kez artırır ve ek harcı yatırır. Artırılan kısım bakımından da zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır.

Sık yapılan hatalar

• Mülga HMK m.107'ye dayanarak belirsiz alacak davası açmak.
• Dava dilekçesinde fazlaya ilişkin hakları saklı tutmamak.
• Tek hakkı olan talep artırımını, bilirkişi raporu gelmeden erken kullanmak.
• Artırımı tahkikat sona erdikten sonra yapmaya çalışmak.
• Artırılan kısım için ek harcı ve faiz başlangıcını atlamak.