Dava dilekçesinde zorunlu unsurlar ve eksiklik hâlinde sonuçlar

Dava dilekçesi, yargılamanın çerçevesini çizer: iddia, delil ve talep bu dilekçeyle belirlenir. Eksik veya belirsiz dilekçe, davanın reddine kadar giden sonuçlar doğurabilir. Düzenleme HMK m.118-122'dedir.

Davanın açılması (m.118)

Dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır; dilekçeye davalı sayısı kadar örnek eklenir (m.118/1). Dilekçenin kaydına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte belirlenir (m.118/2). Bu nedenle dava açılış tarihi (zamanaşımı ve hak düşürücü süreleri kesmesi bakımından) dilekçenin kayıt tarihidir; UYAP üzerinden dilekçe yükleme tarihi bu açıdan önem taşır.

Zorunlu unsurlar (m.119/1)

Dava dilekçesinde şunlar bulunur:

• a) Mahkemenin adı,
• b) Davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri,
• c) Davacının T.C. kimlik numarası,
• ç) Varsa tarafların kanuni temsilcilerinin ve davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri,
• d) Davanın konusu ve malvarlığı haklarına ilişkin davalarda dava konusunun değeri,
• e) Davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri,
• f) İddia edilen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği,
• g) Dayanılan hukuki sebepler,
• ğ) Açık bir şekilde talep sonucu,
• h) Davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası.

Uygulama ipuçları:

• Vakıaları numaralandırın. Kanun "sıra numarası altında açık özetler" ister; her vakıa ayrı madde olmalı.
• Delilleri vakıalarla eşleştirin. Hangi delil hangi vakıanın ispatı için gösterildiği açık yazılmalıdır (m.119/1-f; m.194).
• Talep sonucu tek anlamlı olmalı. "Alacağın tahsili", "tapu iptali ve tescil" gibi açık talepler yazılmalıdır; belirsiz talep, hakimin talebe bağlılığı ilkesi nedeniyle sorun çıkarır.
• Konu değerini yazın. Malvarlığı davalarında harç ve görev/kesinlik açısından önemlidir.
• Vekâletname ve kimlik. Vekil imzasıyla açılan davada vekâletname sunulmalıdır.

Eksiklik hâlinde (m.119/2)

(a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan hususların eksik olması hâlinde, hâkim davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (m.119/2). Yani adres, kimlik numarası, talep sonucu, imza gibi unsurlar kesin süreyle tamamlatılır; buna karşılık mahkeme adı, dava konusunun değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler gibi unsurlardaki eksiklikler bu kesin süre mekanizmasına tabi değildir; bunların eksikliği iddia ve ispat bakımından ağır sonuçlar doğurabilir (ör. bildirilmemiş delile dayanılamaması, vakıanın hiç ileri sürülmemiş sayılması).

Belgeler, harç ve gider (m.120-121)

• Harç ve avans (m.120/1): davacı, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Avansın yetersiz olduğunun dava sırasında anlaşılması hâlinde davacıya iki haftalık kesin süre verilir (m.120/2); delil avansı için m.324 hükümleri saklıdır (m.120/3).
• Belgeler (m.121): dava dilekçesinde gösterilen ve davacının elinde bulunan belgelerin asıllarıyla birlikte, harç ve vergiye tabi olmaksızın davalı sayısından bir fazla düzenlenmiş örneklerinin veya sadece örneklerinin dilekçeye eklenerek mahkemeye verilmesi ve başka yerlerden getirtilecek belge ve dosyalar için bunların bulunabilmesini sağlayıcı açıklamanın dilekçede yer alması gerekir.

Tebliğ, cevap ve davanın geri alınması (m.122-124)

• Tebliğ (m.122): dava dilekçesi mahkeme tarafından davalıya tebliğ edilir; davalının iki hafta içinde davaya cevap verebileceği tebliğ zarfında gösterilir.
• Geri alma (m.123): davacı, hüküm kesinleşinceye kadar, ancak davalının açık rızası ile davasını geri alabilir; bu takdirde davanın açılmamış sayılmasına karar verilir.
• Taraf değişikliği (m.124): bir davada taraf değişikliği ancak karşı tarafın açık rızası ile mümkündür; maddi hatadan kaynaklanan veya dürüstlük kuralına aykırı olmayan taraf değişikliği talebi ile dilekçede tarafın kabul edilebilir bir yanılgıya dayanan yanlış veya eksik gösterilmesi hâllerinde hâkim rıza aramaksızın talebi kabul edebilir.

İddia ve savunmanın genişletilmesi (m.141)

Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri ile taraflar serbestçe iddia veya savunmalarını genişletebilir veya değiştirebilir; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia veya savunma genişletilemez ve değiştirilemez (m.141/1). İddia ve savunmanın genişletilip değiştirilmesi konusunda ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati hükümleri saklıdır (m.141/2). Bu nedenle dava dilekçesinde tüm iddialar baştan doğru kurulmalıdır (ıslah için ayrı yazıya bakınız).

Örnek senaryo

P, komşusunun bahçesindeki ağaç dalları nedeniyle tazminat davası açmak istemektedir.

1. Mahkeme. Dilekçenin başlığında yetkili ve görevli mahkeme yazılır (m.119/1-a).
2. Taraflar. Davacı P'nin T.C. kimlik numarası ile taraf adres bilgileri yazılır (m.119/1-b, c).
3. Konu ve değer. Dava konusu tazminat ve değeri yazılır (m.119/1-d).
4. Vakıalar. "1. Taraflar komşudur. 2. Davalının bahçesindeki ağaç dalları... 3. Zarar şu tarihte oluşmuştur..." biçiminde numaralı özet (m.119/1-e).
5. Deliller. Her vakıa için delil: "1. vakıa tapu kaydı; 2. vakıa tanık A ve keşif; 3. vakıa bilirkişi" şeklinde belirtilir (m.119/1-f).
6. Hukuki sebepler. Dayanılan kanun maddeleri yazılır (m.119/1-g).
7. Talep sonucu. "Tazminatın tahsiline" gibi açık talep ve imza (m.119/1-ğ, h).
8. Harç ve avans. P, harçları ve gider avansını dava açarken yatırır (m.120/1); dilekçe kaydedildiği anda dava açılmış sayılır (m.118/1). Dilekçe davalıya tebliğ edilir ve davalı iki hafta içinde cevap verir (m.122).

Sık yapılan hatalar

• Vakıaları numaralandırmadan yazmak. Kanun sıra numarası ister (m.119/1-e).
• Delilleri vakıayla eşleştirmemek. "Her türlü delil" ifadesi yetersiz kalır (m.119/1-f).
• Talep sonucunu açık yazmamak. Talep belirsizse mahkeme hüküm kuramaz (m.119/1-ğ).
• Kimlik numarası, adres ve imzayı atlamak. Bir haftalık kesin süre verilir; tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (m.119/2).
• Harç ve gider avansını yatırmamak. İki haftalık kesin süre verilir (m.120).
• Belgelerin asıl veya örneklerini eklememek. Belgeler dilekçeyle birlikte verilmelidir (m.121).
• İddiayı sonradan genişletebileceğini sanmak. Karşılıklı dilekçelerden sonra genişletme yasaktır (m.141/1).
• Davayı geri alırken davalının rızasını unutmak. Rıza yoksa geri alma olmaz (m.123).