Fonogram yapımcısının hakları: tespitin çoğaltılması ve umuma iletimi (FSEK m.80)

Bir müzik kaydının veya sesin ilk kez tespit edilmesini sağlayan yapımcı, bu tespit üzerinde eser sahibi ve icracı sanatçıdan ayrı bir bağlantılı hakka sahiptir. Bu hak FSEK m.80/B'de düzenlenir.

Fonogram yapımcısı kimdir ve hakları ne zaman doğar?

FSEK m.80/B uyarınca bir icra ürünü olan veya sair sesleri ilk defa tespit eden fonogram yapımcıları, eser sahibinden ve icracı sanatçıdan mali hakları kullanma yetkisini devraldıktan sonra aşağıda belirtilen haklara sahip olur.

Bu düzenleme önemli bir sırayı ortaya koyar: fonogram yapımcısının hakları, eser sahibinden ve icracı sanatçıdan gerekli izinler/devirler alındıktan sonra doğar — yapımcı, bu ön şart olmadan kendiliğinden bu haklara sahip olamaz.

Çoğaltma, dağıtım ve satış üzerindeki münhasır hak

m.80/B-1 geniş bir yetki tanır: eser sahibinin ve icracı sanatçının izni ile yapılan tespitin, doğrudan veya dolaylı olarak çoğaltılması, dağıtılması, satılması, kiralanması ve kamuya ödünç verilmesi hususlarında izin verme veya yasaklama hakları münhasıran fonogram yapımcısına aittir.

Aynı fıkra, umuma iletim konusunda da yapımcıya hak tanır: yapımcılar tespitlerinin işaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletimine ve yeniden iletimine izin verme hususunda münhasıran hak sahibidir.

Henüz satışa çıkmamış tespitlerin korunması

m.80/B-2, piyasaya henüz sürülmemiş tespitler için özel bir koruma sağlar: fonogram yapımcısı, yurt içinde henüz satışa çıkmamış veya başka yollarla dağıtılmamış tespitlerinin aslının veya çoğaltılmış nüshalarının satış yoluyla veya diğer yollarla dağıtılması hususunda izin verme ve yasaklama hakkına sahiptir.

Bu, henüz kamuya sunulmamış bir kaydın izinsiz dağıtımını (örneğin bir albümün sızdırılmasını) önleyen önemli bir güvencedir.

Umuma iletim yoluyla dağıtımın yayma hakkını ihlal etmemesi

m.80/B-3, teknik bir açıklık getirir: fonogram yapımcısı, tespitlerin telli veya telsiz araçlarla satışı, dağıtımı veya umuma iletimine izin verme/yasaklama hakkına sahiptir; ancak umuma iletim yoluyla tespitlerin dağıtım ve sunulması yapımcının yayma hakkını ihlal etmez.

Bu, dijital ortamdaki (streaming gibi) umuma iletim faaliyetlerinin, geleneksel fiziksel yayma hakkından kavramsal olarak ayrı tutulduğunu ve bu iki hak türünün birbirine müdahale etmediğini gösterir.

Örnek senaryo

Bir müzik prodüksiyon şirketi, bir sanatçının icrasını ilk kez tespit ederek bir fonogram (ses kaydı) oluşturur. Eser sahibinden ve icracı sanatçıdan gerekli mali hak devrini aldıktan sonra, bu şirket FSEK m.80/B uyarınca kaydın çoğaltılması, dağıtılması ve umuma iletimi üzerinde münhasır izin verme veya yasaklama hakkına sahip olur.

Sık yapılan hatalar

• Fonogram yapımcısının, eser sahibinden bağımsız olarak bu hakları otomatik kazandığını sanmak. Bu haklar, ancak gerekli mali hak devri gerçekleştikten sonra doğar.
• Henüz piyasaya çıkmamış bir kaydın korunmadığını düşünmek. m.80/B-2, satışa çıkmamış tespitler için de özel bir koruma tanır.
• Umuma iletim ile yayma hakkının aynı şey olduğunu sanmak. Madde, bu ikisini ayrı kavramlar olarak ele alır ve birbirini ihlal etmediğini belirtir.
• Fonogram yapımcısının haklarının icracı sanatçının haklarıyla çakıştığını düşünmek. Bu haklar, farklı bağlantılı hak sahiplerine ait, birbirinden ayrı haklardır.