Gümrük rejimleri kapsamında KDV istisnası

İstisna kapsamındaki gümrük rejimleri

KDV Kanunu m.16/1, aşağıdaki teslim ve hizmetleri vergiden istisna tutar:

a) Bu Kanuna göre teslimleri vergiden istisna edilen mal ve hizmetlerin ithali.

b) Gümrük Kanunu'nun 167. maddesinin birinci fıkrasında sayılan bazı istisnalar hariç olmak üzere, geçici ithalat ve hariçte işleme rejimleri ile geri gelen eşyaya ilişkin hükümler kapsamında gümrük vergisinden muaf veya müstesna olan eşyanın ithali.

c) Gümrük Kanunu'ndaki transit ve gümrük antrepo rejimleri ile geçici depolama ve serbest bölge hükümlerinin uygulandığı mallar.

Bu düzenleme, malın fiziksel olarak Türkiye gümrük bölgesi içinde bulunsa dahi belirli gümrük rejimlerine tabi olduğu sürece KDV doğurmayacağını gösterir; amaç, malın nihai olarak yurt içi piyasaya sürülmediği sürece vergi doğmamasıdır.

Bu istisnanın mantığı, KDV'nin nihai tüketime dayalı yapısından kaynaklanır. Transit rejimi altındaki bir mal Türkiye'yi yalnızca geçiş güzergahı olarak kullanmakta, gümrük antreposu veya serbest bölgedeki mal ise henüz yurt içi dolaşıma girmemiş sayılmaktadır. Mal bu rejimlerden çıkıp serbest dolaşıma girdiği, yani ithalat işlemi tamamlandığı anda ise genel ithalat hükümleri devreye girer ve vergi doğar.

Geri gelen eşyada özel şart

m.16/1-b parantez içi hükmü, ihracat istisnasından (m.11) yararlanılarak ihraç edilen ancak Gümrük Kanunu'nun 168, 169 ve 170. maddelerinde belirtildiği şekilde geri gelen eşyanın ithalat istisnasından faydalanabilmesi için ek bir şart getirir: bu eşyayla ilgili olarak ihracat istisnasından yararlanılan miktarın gümrük idarelerine ödenmesi veya bu miktar kadar teminat gösterilmesi gerekir. Aksi halde çifte istisna avantajı doğabileceğinden kanun bu dengeleyici şartı öngörmüştür.

m.16/2 ise, geri gelen eşyanın yurt dışında bir işleme tabi tutulması veya asli kısmına bir ilave yapılması halinde, eşyanın bu işlem nedeniyle kazandığı değer farkının istisna kapsamına girmeyeceğini belirtir; bu fark üzerinden KDV hesaplanır.

Örnek senaryo

Bir firma, ihraç ettiği bir makineyi arızalı bulunması nedeniyle geri almış ve bu süreçte makine yurt dışında tamir edilerek bazı parçaları yenilenmiştir. Makinenin geri gelişi m.16/1-b kapsamında istisna olabilir, ancak ihracat istisnasından yararlanılan tutarın gümrük idaresine ödenmesi veya teminat gösterilmesi şart olur. Ayrıca yurt dışında yapılan tamir ve parça ilavesi nedeniyle makinenin kazandığı değer farkı, m.16/2 uyarınca istisna kapsamı dışında kalır ve bu fark üzerinden KDV hesaplanır.

Sık yapılan hatalar

• Serbest bölgede bulunan her malın otomatik olarak nihai ithalat istisnasından yararlandığını sanmak; oysa bölgeden yurt içine çıkışta ayrı değerlendirme gerekir.
• Geri gelen eşyada teminat veya ödeme şartını atlayarak istisnayı doğrudan uygulamak.
• Yurt dışında yapılan işleme sonucu oluşan değer artışının da istisna kapsamında olduğunu düşünmek.