İstinaf ve temyiz süresi: iki hafta, tebliğden başlar; adli tatil ve e-tebligat (HMK)

İstinaf ve temyiz nedir?

Hukuk davalarında ilk derece mahkemesinin kararına karşı iki aşamalı bir kanun yolu vardır. İstinaf, ilk derece mahkemesi kararının bölge adliye mahkemesince hem maddi olay hem hukuk bakımından yeniden incelenmesidir. Temyiz ise bölge adliye mahkemesinin kararlarının Yargıtay tarafından hukuka uygunluk yönünden denetlenmesidir. Her iki kanun yolunun süresi 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda düzenlenir ve bu süreler kaçırıldığında karar kesinleşir.

İstinaf süresi: iki hafta

HMK m.345'e göre istinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır. Bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. Yani kararın duruşmada açıklanması (tefhim) süreyi başlatmaz; gerekçeli kararın tebliği esastır. Her taraf için süre, kendisine yapılan tebliğden başlar. Aynı maddeye göre istinaf süresine ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır; bazı özel kanunlar farklı süreler öngörebilir.

Hangi kararlar istinaf edilebilir?

HMK m.341/1'e göre ilk derece mahkemelerinin nihai kararlarına ve ihtiyati tedbir ile ihtiyati haciz taleplerinin reddi gibi belirli ara kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. m.341/2'ye göre ise miktar veya değeri kanunda belirlenen parasal sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir; ancak manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilir. Bu parasal sınır her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiğinden, güncel tutar kararın verildiği yıla göre kontrol edilmelidir.

Temyiz süresi: iki hafta

HMK m.361'e göre bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinden verilen temyizi kabil nihai kararlar ile hakem kararlarının iptali talebi üzerine verilen kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir. m.361/2'ye göre davada haklı çıkmış olan taraf da hukuki yararı bulunmak şartıyla temyiz yoluna başvurabilir.

Temyiz edilemeyen kararlar

HMK m.362, bölge adliye mahkemesinin bazı kararlarına karşı temyiz yolunu kapatır. Bunlar arasında şunlar bulunur:

• Miktar veya değeri kanundaki temyiz sınırını geçmeyen davalara ilişkin kararlar (sınır her yıl güncellenir).
• Kira ilişkisinden doğan bazı davalar ile özel kanunlarda sulh hukuk mahkemesinin görevine girdiği belirtilen davalara ilişkin kararlar (kanundaki istisnalar saklıdır).
• Görev ve yetki ile yargı yeri belirlenmesine ilişkin kararlar.
• Çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlar.
• Soybağına ilişkin sonuçlar doğuranlar hariç nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalar.
• Geçici hukuki korumalar hakkında verilen kararlar.

Bu kararlar bölge adliye mahkemesi aşamasında kesinleşir.

1. Kararın tebliğiİstinaf süresi başlar

   Süre, kararın usulen her bir tarafa tebliğiyle işlemeye başlar (HMK m.345).

2. 2 hafta içindeİstinaf başvurusu

   Dilekçe kararı veren mahkemeye ya da başka bir yer mahkemesine verilebilir (HMK m.343, 345).

3. Bölge adliye mahkemesi kararının tebliğiTemyiz süresi başlar

   Temyizi mümkün nihai kararlarda süre tebliğden işler.

4. 2 hafta içindeTemyiz başvurusu

   Bölge adliye mahkemesi kararına karşı Yargıtay yoluna gidilir (HMK m.361).

Adli tatil 20 Temmuz'da başlar ve 31 Ağustos'ta biter; adli tatile rastlayan süreler tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzamış sayılır. Adli tatilde de görülen işler bu uzamanın dışındadır (HMK m.102-104).

Süre nasıl hesaplanır?

• Tebliğ tarihi: Süre, kararın usulen tebliğ edildiği günden başlar. Elektronik tebligatta 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.7/a'ya göre tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır; iki haftalık süre bu tarihten hesaplanır. Ayrıntılar ve tarih örneği için avukatlar için e-tebligat rehberine bakabilirsiniz.
• Hafta ile belirlenen süre: İki haftalık süre, tebliğin yapıldığı günün iki hafta sonrasına denk gelen aynı günün mesai bitiminde sona erer. Son gün resmî tatile rastlarsa süre, tatili izleyen ilk iş günü biter.
• Adli tatil: HMK m.102'ye göre adli tatil her yıl yirmi temmuzda başlar ve otuz bir ağustosta sona erer. m.104'e göre adli tatile tabi dava ve işlerde sürenin bitimi tatil zamanına rastlarsa süre, ayrıca bir karara gerek olmaksızın adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır.

Süreyi tebliğ tarihine göre hesaplamak için ücretsiz dava süresi hesaplama aracını kullanabilirsiniz; araç resmî tatilleri ve adli tatili dikkate alır.

İstinaf dilekçesi nereye verilir?

HMK m.343'e göre istinaf dilekçesi, kararı veren mahkemeye veya başka bir yer mahkemesine verilebilir; dilekçe hangi mahkemeye verilmişse o mahkemece kaydedilir ve başvurana alındı belgesi verilir. m.344'e göre dilekçe verilirken harçlar ve tebliğ giderleri dahil tüm giderler ödenir; eksik ödendiği sonradan anlaşılırsa kararı veren mahkeme bir haftalık kesin süre verir ve süresinde tamamlanmazsa başvurudan vazgeçilmiş sayılır. İstinaf dilekçesinin hazırlanması istinaf dilekçesi nasıl hazırlanır rehberinde ayrıntılı olarak anlatılır.

Örnek senaryo

Gerekçeli karar bir avukata 3 Temmuz'da e-tebligatla gönderilmiştir. Tebligat, elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda, yani 8 Temmuz'da yapılmış sayılır. İki haftalık istinaf süresi 22 Temmuz'da dolacaktır; ancak bu tarih adli tatile (20 Temmuz–31 Ağustos) rastladığından ve dava adli tatile tabi olduğundan süre, adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzar ve 7 Eylül'de sona erer.

Sık yapılan hatalar

• Süreyi kararın duruşmada açıklandığı günden başlatmak.
• E-tebligatta beşinci gün kuralını unutmak.
• Adli tatilde her sürenin uzadığını sanmak; kural yalnızca adli tatile tabi dava ve işler için geçerlidir.
• Kesin nitelikteki kararlara karşı istinaf yoluna başvurmak.
• Güncel parasal sınırları kontrol etmeden eski yılın rakamına göre işlem yapmak.