İstinaf dilekçesi nasıl hazırlanır? Süre, içerik ve inceleme kapsamı

İstinaf, ilk derece mahkemesi kararlarının bölge adliye mahkemesi hukuk dairesinde hem hukuki hem maddi yönden incelenmesini sağlayan olağan kanun yoludur. HMK m.341-357'de düzenlenmiştir. İstinaf dilekçesinin süresinde, eksiksiz ve gerekçeli hazırlanması, dosyanın esastan incelenmesi için belirleyicidir.

Hangi kararlara karşı istinaf yapılır? (m.341)

m.341/1 (7251 sayılı Kanunla değişik): ilk derece mahkemelerinin şu kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilir:

• Nihai kararlar,
• İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararları, karşı tarafın yüzüne karşı verilen tedbir ve haciz kararları ile karşı tarafın yokluğunda verilen tedbir ve haciz kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine verilen kararlar.

Kesinlik sınırı. m.341/2 uyarınca kanunda belirtilen parasal sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir; ancak manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilir. Alacağın bir kısmının dava edilmiş olması durumunda kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir (m.341/3). Parasal sınır her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir (HMK Ek Madde 1); güncel tutar için ilgili yılın ilanı kontrol edilmelidir, bu yazıda tutar verilmemiştir.

Süre ve başvuru (m.343-345)

• Süre (m.345/1): istinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır; süre ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. Özel kanunlardaki farklı istinaf süreleri saklıdır.
• Nereye verilir (m.343/1): istinaf dilekçesi kararı veren mahkemeye veya başka bir yer mahkemesine verilebilir; hangi mahkemeye verilmişse o mahkemece bölge adliye mahkemesi başvuru defterine kaydolunur ve başvurana ücretsiz bir alındı belgesi verilir.
• Başvuru tarihi (m.343/3): istinaf yoluna başvurma tarihi konusunda HMK m.118 uygulanır.
• Dosyanın gönderilmesi (m.343/4): dosya, kararı veren mahkemece, dilekçede gösterilen daire ile bağlı kalınmaksızın ilgili bölge adliye mahkemesine gönderilir.

Dilekçenin içeriği (m.342)

İstinaf yoluna başvurma dilekçeyle yapılır ve dilekçeye karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir (m.342/1). Dilekçede şunlar bulunur (m.342/2):

• a) Başvuran ile karşı tarafın davadaki sıfatları, adı, soyadı, T.C. kimlik numarası ve adresleri,
• b) Varsa kanuni temsilci ve vekillerin adı, soyadı ve adresleri,
• c) Kararın hangi mahkemeden verildiği, tarihi ve sayısı,
• ç) Kararın başvurana tebliğ edildiği tarih,
• d) Kararın özeti,
• e) Başvuru sebepleri ve gerekçesi,
• f) Talep sonucu,
• g) Başvuranın veya varsa kanuni temsilci yahut vekilinin imzası.

Hoşgörü kuralı (m.342/3). İstinaf dilekçesi, başvuranın kimliği ve imzasıyla, başvurulan kararı yeteri kadar belli edecek kayıtları taşıyorsa, diğer hususlar bulunmasa bile reddolunmaz ve 355. madde çerçevesinde inceleme yapılır. Buna rağmen başvuru sebepleri ve gerekçe yazılmalıdır; çünkü inceleme bu sebeplerle sınırlıdır (m.355).

Harç ve giderler (m.344)

İstinaf dilekçesi verilirken, kanun yoluna başvuru için gerekli harçlar ve tebliğ giderleri dahil tüm giderler ödenir. Hiç ödenmediği veya eksik ödendiği sonradan anlaşılırsa, kararı veren mahkeme bir haftalık kesin süre vererek tamamlanmasını, aksi hâlde başvurudan vazgeçmiş sayılacağını yazılı olarak bildirir. Süre içinde tamamlanmazsa mahkeme başvurunun yapılmamış sayılmasına karar verir. Bu nedenle giderler dilekçe ile birlikte ödenmelidir.

Dilekçenin reddi (m.346)

İstinaf dilekçesi, kanuni süre geçtikten sonra verilirse veya kesin olan bir karara ilişkinse, kararı veren mahkeme istinaf dilekçesinin reddine karar verir (m.346/1). Bu ret kararına karşı, tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (m.346/2). İstinaf yoluna başvurulduğu ve gerekli giderler de yatırıldığı takdirde dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir.

Karşı taraf: cevap ve katılma yolu ile başvuru (m.347-348)

• Tebliğ ve cevap (m.347): istinaf dilekçesi kararı veren mahkemece karşı tarafa tebliğ olunur; karşı taraf, tebliğden itibaren iki hafta içinde cevap dilekçesini verebilir. Dilekçeler verildikten veya süreler geçtikten sonra dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir.
• Katılma yolu ile başvuru (m.348/1): istinaf dilekçesi kendisine tebliğ edilen taraf, başvurma hakkı bulunmasa veya başvuru süresini geçirmiş olsa bile, vereceği cevap dilekçesi ile istinaf yoluna başvurabilir. Asıl başvuran buna karşı iki hafta içinde cevap verebilir. Asıl başvurunun feragat veya esasa girilmeden reddi hâlinde katılma yolu ile başvuran talebi de reddedilir (m.348/2).
• Feragat (m.349): taraflar, ilamın kendilerine tebliğinden önce istinaf yoluna başvurma hakkından feragat edemez.

İcraya etkisi (m.350)

İstinaf başvurusu kararın icrasını durdurmaz (m.350/1). İİK m.36'daki icranın geri bırakılması hükmü saklıdır; nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez. Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (m.350/2).

Bölge adliye mahkemesinde inceleme (m.352-357)

• Ön inceleme (m.352): kararın kesin olması, başvurunun süresi içinde yapılmaması gibi hâllerde ön incelemede gerekli karar verilir.
• Kaldırma (m.353/1-a): esası incelemeden kararın kaldırılması ve dosyanın yeniden görülmek üzere ilk derece mahkemesine gönderilmesi; örneğin davaya bakması yasak hâkimin karar vermesi, görev veya yetki kurallarına aykırılık, diğer dava şartlarına aykırılık, önemli delillerin toplanmamış veya değerlendirilmemiş olması ya da talebin önemli bir kısmı hakkında karar verilmemiş olması.
• Esasa ilişkin karar (m.353/1-b): kararın hukuka uygun olduğu anlaşılırsa esastan ret; kanunun uygulanmasında hata varsa veya gerekçe hatalıysa düzelterek yeniden esas hakkında karar; eksikler duruşmasız tamamlanabiliyorsa tamamlandıktan sonra karar verilir.
• Kapsam (m.355): inceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır; kamu düzenine aykırılık varsa resen gözetilir.
• Duruşma (m.356): 353. maddedeki hâller dışında inceleme duruşmalı yapılır; duruşma sonunda bölge adliye mahkemesi başvuruyu esastan reddedebilir veya ilk derece mahkemesi hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurabilir.
• Yapılamayacak işlemler (m.357/1): bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinde karşı dava açılamaz, davaya müdahale istenemez, ıslah yapılamaz, ilk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmalar dinlenemez ve yeni delillere dayanılamaz. İstisna: ilk derece mahkemesinde usulüne uygun gösterildiği hâlde incelenmeden reddedilen veya mücbir sebeple gösterilemeyen deliller incelenebilir (m.357/3).

İyi bir istinaf dilekçesi nasıl kurulur?

1. Süre: tebliğ tarihinden itibaren iki hafta — tarihi dilekçeye yazın (m.342/2-ç).
2. Karar bilgileri: mahkeme, tarih, esas ve karar numarası, kararın kısa özeti.
3. İstinaf sebepleri: her sebep ayrı başlık altında; hangi vakıanın yanlış değerlendirildiğini, hangi kanun hükmünün hatalı uygulandığını, hangi delilin toplanmadığını açıkça yazın. Çünkü inceleme bu sebeplerle sınırlıdır (m.355).
4. Usul eksiklikleri: yargılamanın eksikliğini (toplanmayan delil, karar verilmeyen talep) açıkça belirtin; bu, kaldırma sebebi olabilir (m.353/1-a-6).
5. Yeni delil: yalnızca m.357/3 kapsamındakiler için ileri sürülebilir.
6. Talep sonucu: kararın kaldırılması, düzeltilerek yeniden esas hakkında karar verilmesi veya duruşma yapılması gibi talebi açık yazın.
7. Harç ve gider: dilekçeyle birlikte ödeyin (m.344).

Örnek senaryo

H, alacak davasını kısmen kazanmış, bir kısım talebi hakkında karar verilmemiştir. Karar 3 Mart'ta tebliğ edilmiştir.

1. Kesinlik. Davanın konusu kesinlik sınırının üzerinde olduğundan karar istinafa açıktır (m.341/2).
2. Süre. İstinaf süresi 3 Mart tebliğinden itibaren iki hafta; 17 Mart'ta sona erer (m.345/1).
3. Dilekçe. H, dilekçede karar bilgilerini, tebliğ tarihini, istinaf sebeplerini (hakkında karar verilmeyen talebin varlığı, delillerin değerlendirilmemesi) ve talep sonucunu yazar (m.342/2).
4. Harç. Gerekli harç ve giderler dilekçeyle birlikte ödenir (m.344/1).
5. Karşı taraf. Dilekçe karşı tarafa tebliğ edilir; karşı taraf iki hafta içinde cevap verir, isterse katılma yolu ile başvurur (m.347-348).
6. Dosya gönderilir. Dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir (m.347/3).
7. İnceleme. Mahkeme talebin önemli bir kısmı hakkında karar verilmediğini görürse, esası incelemeden kaldırma kararı verebilir (m.353/1-a-6).
8. Yeni delil yasağı. H yeni bir tanığa dayanmak isterse, ilk derece mahkemesinde gösterilmiş ve incelenmeden reddedilmemişse bunu bölge adliye mahkemesinde ileri süremez (m.357).

Sık yapılan hatalar

• İki haftalık süreyi kaçırmak. Süre geçmişse dilekçe reddedilir (m.346/1).
• İstinaf sebeplerini yazmamak. İnceleme sebeplerle sınırlıdır (m.355).
• Harç ve giderleri ödememek. Bir haftalık kesin sürede tamamlanmazsa başvurudan vazgeçmiş sayılırsınız (m.344/1).
• Kararın kesin olup olmadığını kontrol etmemek. Kesin kararlara istinaf yapılamaz (m.341/2, m.346/1).
• Yeni iddia ve delil ileri sürmek. Bölge adliye mahkemesinde yasaktır (m.357).
• İstinafın icrayı durduracağını sanmak. İcrayı durdurmaz; icranın geri bırakılması ayrıca talep edilir (m.350).
• Karşı taraf istinaf yaptığında cevap süresini kaçırmak. İki hafta içinde cevap verilmelidir (m.347/2).
• Katılma yolu ile başvuru hakkını bilmemek. Süresi geçmiş taraf da cevap dilekçesiyle başvurabilir (m.348/1).