İhtiyari dava arkadaşlığı: birlikte dava açma şartları (HMK m.57)

Bir uyuşmazlıkta taraf sayısı her zaman bir davacı, bir davalı ile sınırlı değildir. Birden çok kişinin aynı davada birlikte yer alabilmesinin şartları HMK m.57'de düzenlenir.

Birlikte dava açmanın üç alternatif hâli

HMK m.57/1 uyarınca birden çok kişi, aşağıdaki hâllerde birlikte dava açabilecekleri gibi aleyhlerine de birlikte dava açılabilir:

• (a) Davacılar veya davalılar arasında dava konusu olan hak veya borcun, elbirliği ile mülkiyet dışındaki bir sebeple ortak olması — örneğin birden çok kişinin paylı olarak sahip olduğu bir hak veya borç,
• (b) Ortak bir işlemle hepsinin yararına bir hak doğmuş olması veya kendilerinin bu şekilde yükümlülük altına girmeleri — aynı sözleşme veya işlemden birlikte hak kazanan veya yükümlü olan kişiler,
• (c) Davaların temelini oluşturan vakıaların ve hukuki sebeplerin aynı veya birbirine benzer olması — farklı hukuki ilişkilerden doğsa bile, ortak bir olgusal veya hukuki temele dayanan davalar.

Bu üç hâl alternatif olarak düzenlenmiştir; birinin gerçekleşmesi, birlikte dava açılabilmesi için yeterlidir.

Elbirliği mülkiyetinin istisna tutulması

(a) bendindeki "elbirliği ile mülkiyet dışındaki bir sebeple" ifadesi dikkat çekicidir. Bu, elbirliği (iştirak hâlinde) mülkiyete konu hak ve borçların, dava arkadaşlığının bu bendi kapsamında değerlendirilmediğini, bu tür mülkiyetin kendine özgü ayrı kurallara tabi olduğunu gösterir.

Neden dava arkadaşlığı kurumu önemlidir?

Bu düzenleme, yargılama ekonomisine doğrudan hizmet eder:

• Birbirine benzer veya bağlantılı uyuşmazlıkların tek bir yargılamada görülmesini sağlayarak, mahkemelerin ve tarafların zaman ve masraftan tasarruf etmesine katkı sunar,
• Aynı veya benzer vakıalara dayanan davaların ayrı ayrı görülmesi hâlinde ortaya çıkabilecek çelişkili kararlar riskini azaltır.

Örnek senaryo

Aynı işverene karşı, aynı toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan benzer alacak iddialarına sahip birden çok işçi bulunmaktadır. Bu işçilerin davalarının temelini oluşturan vakıalar ve hukuki sebepler benzer olduğundan, HMK m.57/1-c uyarınca bu işçiler birlikte (dava arkadaşı olarak) tek bir davada davacı olabilirler.

Sık yapılan hatalar

• Dava arkadaşlığı için üç şartın hepsinin birlikte gerçekleşmesi gerektiğini sanmak. Madde, bu hâlleri alternatif olarak düzenler; birinin varlığı yeterlidir.
• Elbirliği mülkiyetine konu hak ve borçları da bu madde kapsamında değerlendirmek. (a) bendi bu tür mülkiyeti açıkça dışında tutar.
• Tamamen ilgisiz davaları, sırf pratiklik olsun diye dava arkadaşlığı yoluyla birleştirmeye çalışmak. Madde, davalar arasında gerçek bir bağlantı veya benzerlik arar.
• Dava arkadaşlığını zorunlu dava arkadaşlığıyla karıştırmak. m.57, ihtiyari dava arkadaşlığını düzenler; bu, tarafların isteğe bağlı olarak birlikte dava açabilmesini ifade eder.