Karşı dava şartları: bağlantı veya takas/mahsup ilişkisi (HMK m.132)

Bir davada davalının, davacıya karşı kendi talebini aynı yargılama içinde ileri sürebilmesinin yolu karşı davadır. Bu kurumun açılma şartları HMK m.132'de düzenlenir.

İki kümülatif şart

HMK m.132/1 uyarınca karşı dava açılabilmesi için:

• (a) Asıl davanın açılmış ve hâlen görülmekte olması,
• (b) Karşı davada ileri sürülecek olan talep ile asıl davada ileri sürülen talep arasında takas veya mahsup ilişkisinin bulunması yahut bu davalar arasında bağlantının mevcut olması,

şarttır. Madde metninin bu ifadesi, iki şartın birlikte (kümülatif olarak) aranması gerektiğini gösterir — yalnızca birinin sağlanması yeterli değildir.

Bağlantı veya takas/mahsup ilişkisi

İkinci şart, iki alternatif üzerinden karşı davanın asıl davayla bağını kurar:

• Takas veya mahsup ilişkisi — karşı davadaki talebin, asıl davadaki talebi azaltma veya sıfırlama işlevi görebileceği durumlar,
• Bağlantı — iki dava arasında, aynı hukuki ilişkiden veya birbiriyle ilgili vakıalardan doğan bir irtibat bulunması.

Bu şart, karşı davanın rastgele, ilgisiz bir talebi aynı yargılamaya sokma aracı olarak kullanılmasını engeller.

Şartlar gerçekleşmeden açılan karşı davanın akıbeti

m.132/2, şartların eksik olduğu bir durumda ne olacağını düzenler: belirtilen bu şartlar gerçekleşmeden karşı dava açılacak olursa, mahkeme, talep üzerine yahut resen, karşı davanın asıl davadan ayrılmasına; gerekiyorsa dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesine karar verir.

Bu, şartları taşımayan bir karşı davanın doğrudan reddedilmediğini, bunun yerine asıl davadan ayrılarak ayrı bir dava olarak yoluna devam edebileceğini gösterir — gerekirse bu ayrılan dava, görevli başka bir mahkemeye de gönderilebilir.

Karşı davaya karşı dava açılamaz

m.132/3, kısa ama kesin bir sınırlama getirir: karşı davaya karşı, dava açılamaz. Bu kural, davanın sonsuz bir karşı-dava zincirine dönüşmesini önler; taraflar arasındaki uyuşmazlık, asıl dava ve (varsa) karşı dava ile sınırlı kalır.

Örnek senaryo

Bir alacak davasında davacı, davalıdan belirli bir tutarın ödenmesini talep etmektedir. Davalı ise, aynı hukuki ilişkiden doğan ve asıl davadaki talep ile takas ilişkisi bulunan kendi alacağını ileri sürmek istemektedir; asıl dava hâlen görülmektedir. Bu durumda davalı, HMK m.132 şartlarını taşıyan bir karşı dava açabilir.

Sık yapılan hatalar

• Asıl davayla hiçbir bağlantısı olmayan bir talebi karşı dava olarak ileri sürmeye çalışmak. m.132/1-b'deki bağlantı veya takas/mahsup şartı açıkça aranır.
• Asıl dava sona erdikten sonra karşı dava açılabileceğini sanmak. Asıl davanın hâlen görülmekte olması şarttır.
• Şartları taşımayan bir karşı davanın doğrudan reddedileceğini düşünmek. m.132/2 uyarınca mahkeme bunun yerine ayırma kararı verir.
• Karşı davaya karşı yeni bir karşı dava açmaya çalışmak. m.132/3 bunu açıkça yasaklar.