Mal rejimi sözleşmesi: seçimlik rejim ve yasal rejimin asıl olması (TMK m.202)

Evlilik birliği içinde eşlerin mal varlıklarının hukuki durumu, mal rejimi kavramıyla belirlenir. Türk hukukunda bu konudaki temel kural TMK m.202'de yer alır.

Yasal rejim: edinilmiş mallara katılma

TMK m.202/1 açık bir kural koyar: eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Bu, eşlerin evlilik sırasında herhangi bir seçim yapmamaları hâlinde, aralarında kendiliğinden edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olacağı anlamına gelir. Bu rejimde, evlilik süresince edinilen mallar, evliliğin sona ermesi hâlinde belirli kurallara göre paylaşıma tabi tutulur.

Seçimlik rejim: mal rejimi sözleşmesi

m.202/2, eşlere bu yasal rejimin dışına çıkma imkânı tanır: eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilirler. Bu, edinilmiş mallara katılmanın zorunlu ve değiştirilemez bir rejim olmadığını, eşlerin iradi olarak farklı bir rejimi (örneğin mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı gibi kanunda düzenlenen diğer rejimlerden birini) seçebileceğini gösterir.

Neden bu ayrım önemlidir?

Bu düzenleme, Türk hukukunun mal rejimi konusunda denge kurma yaklaşımını yansıtır:

• Hiçbir seçim yapılmayan eşler için, adil ve dengeli kabul edilen edinilmiş mallara katılma rejimi otomatik olarak uygulanır — bu, eşlerin mal rejimi konusunda korumasız kalmasını önler,
• Farklı bir düzenlemeyi tercih eden eşler için ise, kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini seçme özgürlüğü tanınır.

Mal rejimi sözleşmesinin önemi

Mal rejimi sözleşmesi yapmayı düşünen eşlerin, seçtikleri rejimin evliliğin sona ermesi hâlinde (boşanma veya ölüm gibi) mal paylaşımını nasıl etkileyeceğini önceden değerlendirmesi önemlidir. Yasal rejimden farklı bir rejim seçmek, tarafların mal varlığı beklentilerine göre avantajlı veya dezavantajlı sonuçlar doğurabilir; bu nedenle bu tür bir sözleşme genellikle hukuki danışmanlık eşliğinde hazırlanır.

Örnek senaryo

Evlenmek üzere olan bir çift, aralarında herhangi bir mal rejimi sözleşmesi yapmamıştır. Bu durumda, evlilikleri süresince TMK m.202/1 uyarınca edinilmiş mallara katılma rejimi kendiliğinden geçerli olur. Buna karşılık, başka bir çift evlenmeden önce noterde bir mal rejimi sözleşmesi yaparak kanunda tanınan farklı bir rejimi seçerse, aralarında bu seçtikleri rejim uygulanır.

Sık yapılan hatalar

• Mal rejimi sözleşmesi yapılmadığında hiçbir rejimin uygulanmayacağını sanmak. Sözleşme yoksa, yasal rejim (edinilmiş mallara katılma) kendiliğinden devreye girer.
• Edinilmiş mallara katılmanın değiştirilemez, zorunlu bir rejim olduğunu düşünmek. m.202/2 uyarınca eşler farklı bir rejimi seçebilir.
• Mal rejimi sözleşmesinin sonuçlarını yeterince araştırmadan imzalamak. Seçilen rejim, evliliğin sona ermesi hâlindeki mal paylaşımını doğrudan etkiler.
• Mal rejimi sözleşmesini yalnızca zengin çiftlerin ihtiyacı olduğunu düşünmek. Bu sözleşme, mal varlığı büyüklüğünden bağımsız olarak her çift için bir tercih aracıdır.