Patent koruma kapsamının istemlerle belirlenmesi ve eşdeğerlik ilkesi (SMK m.89)

Bir patentin tam olarak neyi kapsadığı sorusu, patent hukukunun en kritik meselelerinden biridir. Bu sorunun cevabı SMK m.89'da düzenlenen istemler kavramı üzerinden verilir.

Koruma kapsamının temel belirleyicisi: istemler

SMK m.89/1 uyarınca patent başvurusu veya patentin sağladığı korumanın kapsamı istemlerle belirlenir. Ancak bu, istemlerin izole bir şekilde okunacağı anlamına gelmez: istemlerin yorumlanmasında tarifname ve resimler kullanılır.

Ne çok dar ne çok geniş: dengeli yorum ilkesi

m.89/2, istemlerin yorumunda iki aşırı uçtan kaçınılması gerektiğini gösterir: istemler, kullanılan kelimelerin verdiği anlamla sınırlı olarak yorumlanamaz; ancak aynı zamanda, istemlerde talep edilmeyen ama tarifname ve resimlerin yorumlanmasıyla ortaya çıkabilecek özellikleri kapsayacak şekilde de genişletilemez.

m.89/3, bu dengeyi somutlaştırır: istemler, başvuru veya patent sahibine hakkı olan korumayı sağlayacak ve üçüncü kişilere de makul bir düzeyde kesinlik ifade edecek şekilde yorumlanmalıdır. Bu, hem hak sahibinin korumasız kalmamasını, hem de üçüncü kişilerin neyin yasak olduğunu öngörebilmesini dengeler.

Eşdeğerlik ilkesi

m.89/5, patent hukukunda önemli bir doktrini kanuna geçirir: koruma kapsamının belirlenmesinde, tecavüzün varlığının ileri sürüldüğü tarihte istemlerde belirtilmiş unsurlara eşdeğer nitelikte olan unsurlar da dikkate alınır. Bir unsur, istemlerde talep edilen unsurla aynı işlevi aynı şekilde gerçekleştiriyor ve aynı sonucu ortaya çıkarıyorsa, bu unsurun eşdeğeri sayılır.

Bu ilke, bir kişinin patentin lafzından ustaca kaçınarak, ancak aynı teknik çözümü kullanarak tecavüzden kurtulmasını önler.

Geçmişe dönük koruma kapsamı

m.89/4, patentin yayınlanma sürecindeki koruma kapsamını düzenler: patent başvurusunun sağladığı koruma, patentin verilmesine kadar yayımlanmış istemlerle belirlenir; ancak patentin verildiği veya sonradan değiştirilmiş hâli, koruma alanının genişletilmemiş olması şartıyla, koruma kapsamını geçmişe dönük olarak belirler.

Örnekler koruma kapsamını sınırlamaz

m.89/7 önemli bir açıklık getirir: patent, buluşla ilgili örnekler içeriyorsa, istemler bu örneklerle sınırlı olarak yorumlanamaz. Bir ürün veya usulün ek özellikleri, patentte açıklanan örneklerde bulunmasa bile, bu durum ürünün koruma kapsamı dışında tutulmasına yol açmaz.

Örnek senaryo

Bir patent sahibi, rakip bir firmanın ürününün, patentin istemlerinde birebir yazılı olmayan ama aynı işlevi aynı şekilde gerçekleştiren bir teknik çözüm kullandığını tespit eder. SMK m.89/5 uyarınca, bu eşdeğer unsur, tecavüz değerlendirmesinde dikkate alınır — rakip firma, istemlerin lafzından kaçınarak tecavüzden kurtulamaz.

Sık yapılan hatalar

• Koruma kapsamının yalnızca istemlerin kelimesi kelimesine anlamıyla sınırlı olduğunu sanmak. m.89/2 uyarınca eşdeğer unsurlar da dikkate alınır.
• İstemlerin tarifnamede anlatılan her şeyi otomatik olarak kapsayacağını düşünmek. İstemler, tarifnamedeki her ayrıntıyı kapsayacak şekilde genişletilemez.
• Patentteki örneklerin koruma kapsamını sınırladığını sanmak. m.89/7 bunu açıkça reddeder.
• Patent verilene kadarki sürecin koruma sağlamadığını düşünmek. m.89/4 uyarınca bu süreçte yayımlanmış istemler koruma sağlar.