Tasarım hükümsüzlük davasında taraf ve süre: koruma süresince veya sonraki beş yıl (SMK m.78)

Bir tasarımın hükümsüzlüğünün kimler tarafından, hangi süre içinde ve kime karşı talep edilebileceği, SMK m.78'de ayrıntılı biçimde düzenlenir.

Hükümsüzlüğü kimler isteyebilir?

SMK m.78/1 genel kuralı belirler: tasarımın hükümsüzlüğü, ikinci fıkrada sayılan hâller dışında menfaati olanlar tarafından istenebilir. Bu, hükümsüzlük talebinin kural olarak geniş bir çevreye açık olduğunu gösterir — davayı açabilmek için özel bir hak sahipliği gerekmez, menfaat ilişkisi yeterlidir.

m.78/2 ise bu genel kurala istisnalar getirir: 77 nci maddenin (c) bendine göre (önceki tarihli benzer tasarım sebebiyle) hükümsüzlük yalnızca önceki hak sahibi tarafından; 70 inci ve 73 üncü maddelere göre ise ancak tasarım hakkına sahip kişiler tarafından ileri sürülebilir.

Dava açma süresi: koruma süresince veya sonraki beş yıl

m.78/3, önemli bir süre kuralı içerir: tasarımın hükümsüzlüğüne ilişkin olarak koruma süresince veya tasarım hakkının sona ermesini izleyen beş yıl içinde dava açılabilir.

Bu, hükümsüzlük davasının yalnızca tasarımın koruma altında olduğu süre boyunca değil, koruma sona erdikten sonra da beş yıl boyunca açılabileceğini gösterir. Bu uzatılmış süre, koruma sona erse bile, geçmişteki tescilin hukuki sonuçlarının (örneğin geçmişte alınan tazminatların) sorgulanabilmesini sağlar.

Davanın kime karşı açılacağı

m.78/4 uyarınca hükümsüzlük davası, dava tarihinde sicilde tasarım sahibi olarak kayıtlı kişiye karşı açılır. Ayrıca, tasarım üzerinde sicilde hak sahibi olarak görülen diğer kişilerin davaya katılabilmelerini sağlamak için bu kişilere bildirim yapılır.

Tescilsiz tasarımlarda davalı

m.78/5, tescilsiz tasarımlar için ayrı bir kural getirir: tescilsiz tasarımlarda hükümsüzlük davası, hak sahibi olduğunu iddia eden kişiye karşı açılır. Bu, tescilsiz tasarımlarda sicil kaydı bulunmadığından, davanın hak iddiasında bulunan kişiye yöneltilmesi gerektiğini gösterir.

Neden bu kadar geniş bir dava açma süresi tanınmıştır?

Koruma süresi sona erdikten sonra bile beş yıllık bir dava açma imkânının tanınması, geçmişteki bir tescilin haksız kazanımlara yol açmış olabileceği ihtimalini gözetir. Bir tasarımın koruma süresi dolduktan sonra bile, o tasarımın başından beri geçersiz olduğunun ortaya çıkması, geçmişte bu tescile dayanılarak elde edilen hakların sorgulanmasını gerektirebilir.

Örnek senaryo

Bir tasarımın koruma süresi sona ermiştir, ancak bu tasarımın aslında baştan beri yenilik şartını taşımadığı ortaya çıkar. Menfaati olan bir kişi, SMK m.78/3 uyarınca, koruma süresinin sona ermesinden itibaren beş yıl içinde hükümsüzlük davası açabilir; bu dava, dava tarihinde sicilde kayıtlı tasarım sahibine karşı yöneltilir.

Sık yapılan hatalar

• Hükümsüzlük davasının yalnızca koruma süresi devam ederken açılabileceğini sanmak. Dava, koruma süresi sona erdikten sonra da beş yıl daha açılabilir.
• Her hükümsüzlük sebebinin herkes tarafından ileri sürülebileceğini düşünmek. Bazı sebepler (m.77/1-c gibi) yalnızca önceki hak sahibi tarafından ileri sürülebilir.
• Davanın tasarımı fiilen kullanan kişiye karşı açılacağını sanmak. Dava, sicildeki kayıtlı tasarım sahibine karşı açılır.
• Tescilsiz tasarımlarda da sicil kaydına göre davalı belirleneceğini düşünmek. Tescilsiz tasarımlarda dava, hak iddia eden kişiye karşı açılır.