Tasarım gaspı sonrası iyiniyetli kullananın lisans talebi: iki aylık süre (SMK m.72)

Bir tasarımın gasp edilmiş olduğu ve gerçek hak sahibinin sicile kaydedildiği ortaya çıktığında, bu tasarımı iyiniyetle kullanmakta olan üçüncü kişilerin akıbeti önemli bir soru oluşturur. Bu durum SMK m.72'de düzenlenir.

Genel kural: üçüncü kişilerin haklarının sona ermesi

SMK m.72/1 net bir kural koyar: tasarım sahipliğinin 71 inci madde hükmüne göre değişmesi halinde, bu değişikliğin sicile kaydedilmesiyle üçüncü kişilerin o tasarımla ilgili tüm hakları sona erer. Bu, gasp tespit edildiğinde, gaspçıdan hak elde etmiş üçüncü kişilerin haklarının da otomatik olarak sona ereceğini gösterir.

İyiniyetli kullanıcıya tanınan lisans talep hakkı

m.72/2, bu sert sonuca önemli bir istisna getirir: gerçek hak sahibi olmadığı sonradan anlaşılan kişi veya bu kişiyle lisans sözleşmesi yapan kişi, gerçek hak sahibinin sicile kaydedildiği tarihten önce tasarımı kullanmaya başlamışsa ya da kullanım için ciddi hazırlıklar yapmışsa, gerçek hak sahibinden inhisari olmayan bir lisans verilmesini iki ay içinde talep edebilir.

Bu, tasarımı iyi niyetle ve fiilen kullanmaya başlamış olan kişinin, gasp ortaya çıktığında birdenbire tüm yatırımını kaybetmesini önleyen bir denge mekanizmasıdır.

İki aylık sürenin başlangıcı

Aynı fıkra, bu iki aylık sürenin ne zaman başladığını netleştirir: bu süre, gerçek tasarım sahibinin sicile kaydedildiğinin Kurum tarafından ilgililere bildirildiği tarihten itibaren başlar. Bu, sürenin, kullanıcının kendiliğinden öğrenmesine değil, Kurumun resmî bildirimine bağlı olarak işlemeye başladığını gösterir.

Kötüniyet hâlinde bu hakkın uygulanmaması

m.72/3, bu korumanın yalnızca iyiniyetli kullanıcılar için geçerli olduğunu vurgular: gerçek hak sahibi olmadığı sonradan anlaşılan kişi veya bu kişiden lisans alan, kullanıma başladığı ya da kullanım için ciddi hazırlıklar yaptığı sırada kötüniyetli ise ikinci fıkra hükmü uygulanmaz.

Bu, gaspı bilerek gerçekleştiren veya gaspçıdan bilerek lisans alan kişinin, bu lisans talep hakkından yararlanamayacağını gösterir.

Neden bu denge kurulmuştur?

Bu düzenleme, iki karşıt çıkarı dengelemeye çalışır: gerçek hak sahibinin tasarım üzerindeki nihai hakkı ile iyiniyetli üçüncü kişinin yaptığı yatırımların korunması. Gerçek hak sahibinin tasarım üzerindeki hakkı tanınırken, iyiniyetli kullanıcı da tamamen çaresiz bırakılmaz; ona inhisari olmayan bir lisans ile faaliyetine devam etme imkânı tanınır.

Örnek senaryo

Bir kişi, bir tasarımı iyiniyetle kullanmaya başlamış ve bu kullanım için ciddi yatırımlar yapmıştır. Daha sonra bu tasarımın gasp edilmiş olduğu ve gerçek hak sahibinin sicile kaydedildiği ortaya çıkar. Bu kişi, gerçek hak sahibinin sicile kaydının kendisine bildirildiği tarihten itibaren iki ay içinde, gerçek hak sahibinden inhisari olmayan bir lisans talep edebilir.

Sık yapılan hatalar

• İyiniyetli kullanıcının hiçbir hak kaybı yaşamayacağını sanmak. Kullanıcının mevcut hakları sona erer; yalnızca lisans talep etme imkânı tanınır.
• İki aylık sürenin kullanıcının kendiliğinden öğrenmesinden itibaren işlediğini düşünmek. Süre, Kurumun resmî bildiriminden itibaren işler.
• Kötüniyetli kullanıcının da bu lisans talebinden yararlanabileceğini sanmak. m.72/3 bunu açıkça engeller.
• Talep edilen lisansın münhasır (inhisari) bir lisans olacağını düşünmek. Madde açıkça inhisari olmayan bir lisanstan söz eder.