Tasarım gaspında gerçek hak sahibinin talebi: üç yıllık hak düşürücü süre (SMK m.71)

Bir tasarımın, gerçek hak sahibi olmayan bir kişi tarafından tescil ettirilmesi veya kamuya sunulması, ciddi bir hak ihlali oluşturur. Bu duruma karşı gerçek hak sahibinin başvurabileceği yollar SMK m.71'de düzenlenir.

Gerçek hak sahibinin talep edebileceği haklar

SMK m.71/1 uyarınca, tasarım başvurusu gerçek hak sahibi olmayan bir kişi tarafından yapılmış veya bu kişi adına tescil edilmişse ya da tescilsiz tasarım gerçek hak sahibi olmayan biri tarafından kamuya sunulmuşsa, gerçek hak sahibi olduğunu iddia eden kişi, tasarım hakkından doğan diğer hak ve talepleri saklı kalmak kaydıyla, tasarım sahipliğinin kendisine devredilmesini veya tasarım sahibi olarak tanınmayı mahkemeden talep edebilir.

Kısmi hak iddiasında paylı mülkiyet esası

m.71/2, tasarımın tamamı değil bir kısmı üzerinde hak iddia edilmesi hâlini düzenler: bu durumda, paylı mülkiyet esaslarına göre hak sahipliği tanınması talep edilebilir. Bu, tasarımın birden fazla kişinin katkısını içerdiği durumlarda, her katkı sahibinin kendi payı oranında hak talep edebilmesini sağlar.

Üç yıllık hak düşürücü süre

m.71/3 önemli bir zaman sınırı getirir: bu talepler, tescilli tasarımın yayımlandığı tarihten veya tescilsiz tasarımın kamuya sunulduğu tarihten itibaren üç yıl içinde ileri sürülmemesi hâlinde düşer. Bu, gerçek hak sahibinin sınırsız bir süre boyunca bu hakkı saklı tutamayacağını, belirli bir süre içinde harekete geçmesi gerektiğini gösterir.

Kötüniyet hâlinde sürenin işlememesi

Aynı fıkra önemli bir istisna tanır: gerçek hak sahibi olmayan kişinin kötüniyetli olması hâlinde hak düşürücü süre uygulanmaz. Bu, bilerek ve kasıtlı olarak başkasının tasarımını kendi adına tescil ettiren kişiye karşı, gerçek hak sahibinin süre sınırlaması olmaksızın hakkını arayabileceği anlamına gelir — kötü niyetli gasp, zaman aşımıyla korunmaz.

Kararın sicile kaydı ve üçüncü kişilere etkisi

m.71/4 uyarınca, bu madde kapsamında açılan dava ve verilen kesin hüküm, talep üzerine sicile kaydedilerek Bültende yayımlanır ve sicile kaydedildiği tarih itibarıyla iyiniyetli üçüncü kişilere karşı hüküm ve sonuç doğurur. Bu, gaspa ilişkin bir davanın sonucunun, yalnızca taraflar arasında değil, kamuya açık hâle gelmesini sağlar.

Örnek senaryo

Bir tasarımcının fikri, kendisinden habersiz olarak başka bir kişi tarafından tescil ettirilmiştir. Gerçek tasarımcı, tescilin yayım tarihinden itibaren üç yıl içinde mahkemeye başvurarak tasarım sahipliğinin kendisine devredilmesini talep edebilir. Eğer tescili yaptıran kişi kötüniyetliyse, bu üç yıllık süre hiç işlemez ve gerçek hak sahibi her zaman dava açabilir.

Sık yapılan hatalar

• Üç yıllık sürenin her koşulda işlediğini sanmak. Kötüniyet hâlinde bu süre uygulanmaz.
• Kısmi hak iddiasının tam hak iddiasıyla aynı şekilde değerlendirileceğini düşünmek. Kısmi iddialar paylı mülkiyet esaslarına göre değerlendirilir.
• Dava sonucunun yalnızca taraflar arasında geçerli olduğunu sanmak. Karar sicile kaydedilip yayımlanarak iyiniyetli üçüncü kişilere karşı da hüküm doğurur.
• Sürenin başlangıcının tescil başvurusu tarihinden işlediğini düşünmek. Süre, yayım veya kamuya sunum tarihinden itibaren işler.