Paylı mülkiyette olağan yönetim işleri: her paydaşın tek başına yetkisi (TMK m.690)

Bir taşınmaz veya taşınırın paylı mülkiyet hâlinde birden fazla kişiye ait olması, bu malın yönetiminde kimin hangi işlemleri tek başına yapabileceği sorusunu gündeme getirir. TMK m.690, bu sorunun olağan yönetim işleri boyutunu düzenler.

Her paydaşın tek başına yetkisi

TMK m.690/1 açık bir kural koyar: paydaşlardan her biri olağan yönetim işlerini yapmaya, özellikle küçük onarımları yaptırmaya ve tarımsal işleri yürütmeye yetkilidir. Bu, paylı mülkiyette her bir paydaşın, diğer paydaşların onayını almadan, malın olağan işleyişini sürdürecek işlemleri yapabileceği anlamına gelir.

Madde, bu yetkinin kapsamına iki örnek verir:

• Küçük onarımlar yaptırmak,
• Tarımsal işleri yürütmek.

Bu örnekler, "olağan yönetim işi" kavramının günlük, rutin ve malın normal işleyişini sürdüren işlemleri kapsadığını gösterir.

Paydaşların çoğunluk kararıyla farklı düzenleme getirmesi

m.690/2, bu genel kuralın değiştirilebilir olduğunu gösterir: zorunlu ve ivedi işlerin yapılmasına ilişkin kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla, paydaşların çoğunlukla alacağı kararla olağan yönetim işlerinde yetkiyle ilgili farklı düzenleme getirilebilir.

Bu, paydaşların isterlerse çoğunluk kararıyla, tek başına yetkiyi sınırlandırabilecekleri veya farklı bir usule bağlayabilecekleri anlamına gelir — ancak bu değişiklik, zorunlu ve ivedi işlere ilişkin kanun hükümlerini etkileyemez.

Zorunlu ve ivedi işlerin korunması

Madde metninin bu istisnası önemlidir: paydaşlar aralarında farklı bir yönetim düzenlemesi kararlaştırsalar bile, zorunlu ve ivedi nitelikteki işler (örneğin malın acilen korunmasını gerektiren durumlar) bu düzenlemeden bağımsız olarak, kanunun öngördüğü şekilde yürütülmeye devam eder. Bu, paylı malın acil durumlarda korumasız kalmasını önleyen bir güvencedir.

Olağan yönetim ile önemli yönetim işleri arasındaki fark

m.690'ın düzenlediği olağan yönetim işleri, malın günlük işleyişini sürdüren, nispeten düşük riskli işlemlerdir ve tek bir paydaşın yetkisi yeterlidir. Buna karşılık, malın niteliğini değiştiren veya daha büyük mali sonuçlar doğuran önemli yönetim işleri, farklı (genellikle daha yüksek) bir çoğunluk şartına bağlanır — bu, paylı mülkiyette yönetim yetkisinin işin önemine göre kademelendirildiğini gösterir.

Örnek senaryo

Paylı mülkiyete konu bir tarım arazisinde paydaşlardan biri, arazide küçük bir onarım yaptırmak ve mevsimlik tarımsal işleri yürütmek istemektedir. TMK m.690/1 uyarınca bu paydaş, diğer paydaşların onayını almadan bu işlemleri tek başına yapabilir.

Sık yapılan hatalar

• Her türlü yönetim işinin tek paydaşın yetkisinde olduğunu sanmak. m.690 yalnızca olağan yönetim işlerini kapsar; önemli işler farklı bir rejime tabidir.
• Paydaşların çoğunluk kararıyla zorunlu/ivedi işleri de değiştirebileceğini düşünmek. m.690/2 bu işleri açıkça saklı tutar.
• "Küçük onarım" kavramını geniş yorumlayarak büyük yapısal değişiklikleri bu kapsamda değerlendirmek. Madde, günlük ve rutin nitelikteki işlemleri hedefler.
• Paydaşlar arasında farklı bir düzenleme olup olmadığını kontrol etmeden, yasal kuralın her zaman geçerli olduğunu varsaymak. m.690/2 uyarınca çoğunluk kararıyla farklı bir düzenleme getirilmiş olabilir.