Telif hakkı devir sözleşmesinin şekli: yazılılık ve hakların ayrı gösterilmesi (FSEK m.52)

Bir eser üzerindeki mali hakların başkasına devredilmesi, sıradan bir sözlü anlaşmayla değil, kanunun öngördüğü belirli bir şekle uygun olarak yapılmalıdır. Bu şekil şartı FSEK m.52'de düzenlenir.

İki temel şekil şartı

FSEK m.52 kısa ama kesin bir kural koyar: mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır.

Bu tek cümlelik düzenleme, aslında iki ayrı ve kümülatif şart içerir:

1. Yazılılık — mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarruflar yazılı yapılmalıdır,
2. Hakların ayrı ayrı gösterilmesi — sözleşmenin konusu olan her bir hak, ayrı ayrı ve açıkça belirtilmelidir.

Yazılılık şartının kapsamı

Bu şart, mali hakların devrine ilişkin her türlü sözleşme ve tasarrufu kapsar. Bir eser sahibinin, eseri üzerindeki çoğaltma, yayma, işleme, temsil veya umuma iletim hakkını sözlü bir anlaşmayla devretmesi, bu şekil şartına aykırı olacağından, hukuki geçerlilik açısından sorunlu kabul edilir.

Hakların ayrı ayrı gösterilmesi zorunluluğu

Bu ikinci şart, uygulamada büyük önem taşır: bir sözleşmede "tüm mali haklarımı devrediyorum" gibi genel ve muğlak bir ifade kullanmak yeterli değildir. Sözleşmede, devredilen her bir hakkın (örneğin çoğaltma hakkı, yayma hakkı, işleme hakkı, temsil hakkı, umuma iletim hakkı gibi) ayrı ayrı ve açıkça sayılması gerekir.

Neden bu kadar sıkı bir şekil şartı öngörülmüştür?

Bu düzenleme, eser sahibini korumayı amaçlar. Mali haklar, eser sahibinin eserinden ekonomik olarak yararlanmasını sağlayan temel araçlardır; bu hakların belirsiz ve genel ifadelerle, farkında olmadan tamamen devredilmesi riski, eser sahibi için ciddi bir tehlike oluşturur. Yazılılık ve hakların ayrı ayrı sayılması şartı, eser sahibinin hangi hakkı, ne ölçüde devrettiğini bilinçli olarak değerlendirmesini sağlar.

Sözleşme hazırlarken dikkat edilmesi gerekenler

Bir mali hak devir sözleşmesi hazırlanırken:

• Sözleşme mutlaka yazılı biçimde düzenlenmelidir,
• Devredilecek her bir mali hak ayrı ayrı, açık ve tereddüde yer bırakmayacak şekilde sayılmalıdır,
• Genel ve kapsayıcı ifadelerden ("tüm haklar" gibi) kaçınılmalıdır.

Örnek senaryo

Bir yazar, eserinin çoğaltma ve yayma haklarını bir yayınevine devretmek istemektedir. Taraflar arasında hazırlanan sözleşmede, yalnızca "yazarın tüm mali hakları devredilmiştir" şeklinde genel bir ifade yer almaktadır. FSEK m.52 uyarınca bu ifade, hakların ayrı ayrı gösterilmesi şartını karşılamadığından, sözleşmenin bu haliyle şekil şartına aykırı olduğu değerlendirilebilir; sözleşmede çoğaltma ve yayma haklarının ayrı ayrı ve açıkça belirtilmesi gerekir.

Sık yapılan hatalar

• Sözlü bir anlaşmanın mali hak devri için yeterli olduğunu sanmak. m.52 açıkça yazılılık şartı arar.
• "Tüm haklar devredilmiştir" gibi genel ifadelerin yeterli olduğunu düşünmek. Her hak ayrı ayrı sayılmalıdır.
• Bu şekil şartının yalnızca büyük ölçekli devirlerde gerekli olduğunu sanmak. Şart, her türlü mali hak devrinde aranır.
• Manevi hakların da bu şekilde devredilebileceğini düşünmek. m.52, mali haklara ilişkindir; manevi haklar farklı bir rejime tabidir.