Velayet talebi dilekçesi: ayrılık ve boşanmada velayetin hakim tarafından verilmesi (TMK m.336)

Bir çocuğun bakımı, eğitimi ve temsiliyle ilgili kararların kim tarafından alınacağını belirleyen velayet kurumu, evlilik birliğinin durumuna göre farklı şekillerde düzenlenir. Bu düzenlemenin temeli TMK m.336'dır.

Evlilik sürerken: ortak kullanım

TMK m.336/1 açık bir kural koyar: evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanırlar. Bu, evlilik birliği devam ettiği sürece çocuğa ilişkin önemli kararların her iki ebeveynin ortak iradesiyle alınması gerektiği anlamına gelir.

Ortak hayata son verilmesi veya ayrılık hâli

m.336/2, evlilik birliği hukuken sona ermeden de ortaya çıkabilecek bir duruma işaret eder: ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse, hâkim velayeti eşlerden birine verebilir. Bu, eşler henüz boşanmamış olsalar bile, fiilen ayrı yaşadıkları durumlarda velayetin hakim kararıyla tek bir eşe verilebileceğini gösterir. Bu, velayet talebi dilekçesinin dayanabileceği önemli bir hukuki zemindir.

Boşanmada ve ölüm hâlinde velayet

m.336/3, iki ayrı duruma açıklık getirir:

• Boşanmada velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir,
• Ana ve babadan birinin ölümü hâlinde velayet, sağ kalan tarafa aittir.

Bu düzenleme, velayetin tek elde toplanması gereken durumları netleştirir; boşanma kararıyla birlikte hakim, çocuğun velayetini hangi tarafa bırakacağına karar verir.

Velayet talebi dilekçesinin dayanacağı zemin

Bir velayet talebi dilekçesi hazırlanırken, talebin hangi hukuki durum çerçevesinde ileri sürüldüğü netleştirilmelidir:

• Evlilik devam ederken ortak hayata son verilmişse, talep m.336/2'ye dayanır ve hakimden velayetin tek bir eşe verilmesi istenir,
• Boşanma davası kapsamında ise, velayet talebi boşanma davasının bir parçası olarak ileri sürülür,
• Talebin çocuğun üstün yararına dayandığı açıkça ortaya konmalıdır; velayet kararları hakimin bu ilkeyi gözeterek verdiği kararlardır.

Örnek senaryo

Evli bir çift, boşanma davası açmadan fiilen ayrı yaşamaya başlamıştır. Eşlerden biri, ortak çocuklarının velayetinin kendisine verilmesini talep eden bir dilekçeyle mahkemeye başvurur; dilekçesinde ortak hayata son verildiğini ve çocuğun üstün yararı gereği velayetin kendisine bırakılması gerektiğini açıklar. Hâkim, TMK m.336/2 uyarınca bu talebi değerlendirir.

Sık yapılan hatalar

• Evlilik sürerken velayetin tek taraflı kullanılabileceğini sanmak. m.336/1 uyarınca evlilik devam ettikçe velayet birlikte kullanılır.
• Velayet talebini çocuğun üstün yararına dayandırmadan, yalnızca ebeveynin isteğine dayandırmak. Velayet kararlarının merkezinde çocuğun menfaati yer alır.
• Ayrılık hâli ile boşanmayı aynı hukuki zemine oturtmak. m.336/2 (ayrılık) ile m.336/3 (boşanma) farklı aşamalara ilişkin ayrı düzenlemelerdir.
• Velayet talebini destekleyici somut bilgi ve gerekçe sunmamak. Dilekçenin, hakimin karar vermesini kolaylaştıracak somut bilgiler içermesi önemlidir.