Alkol ve tütün satışında tekrarlanan ihlale iki kat ceza: Tekerrüre bir yıl sınırı geldi

Tütün mamulleri ve alkollü içki satışı yapan ya da sunan işletmeler için tekerrür kuralı değişti. 4733 sayılı Kanun'a göre aynı fiil tekrarlandığında idari para cezası bir önceki cezanın iki katı olarak veriliyor. Bu artış eskiden hiçbir zaman sınırına bağlı değildi; yapılan kanun değişikliğiyle artık fiilin bir yıl içinde tekrarlanması aranıyor. Anayasa Mahkemesinin 17 Eylül 2026 tarihli ve 33373 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan kararı (E.2026/72, K.2026/143) bu değişikliği ve geçmişe etkisini ortaya koyuyor.

Eski kural

4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'un 8. maddesinin yedinci fıkrasının birinci cümlesi şöyleydi:

İdarî para cezaları, fiillerin tekrarı halinde, bir önceki cezanın iki katı olarak verilir.

Kuralda tekrarın hangi süre içinde gerçekleşmesi gerektiğine ilişkin bir sınır yoktu. Dolayısıyla ilk ihlalden yıllar sonra işlenen aynı nitelikteki bir fiil de tekerrür sayılabiliyor ve ceza iki katına çıkıyordu.

Dava nereden çıktı?

Karara konu olayda, yetkili olmadığı hâlde açık olarak içki sunumu yapılması fiilinin tekrarı nedeniyle idari para cezası verildi. Bu cezaya karşı açılan davaya bakan Danıştay Onüçüncü Dairesi, tekerrür kuralının Anayasa'nın 2., 13. ve 35. maddelerine aykırı olduğu kanısına vararak itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurdu.

Kanun değişti: Tekerrüre bir yıl sınırı

Başvuru incelenirken kural değiştirildi. Anayasa Mahkemesinin kararında aktarıldığına göre, 11 Haziran 2026 tarihli ve 7584 sayılı Kanun'un 21. maddesiyle yapılan değişiklikten sonra, 4733 sayılı Kanun'un 8. maddesinin beşinci fıkrasının kararda sayılan bentlerinde düzenlenen idari para cezaları, fiillerin bir yıl içinde tekrarı hâlinde bir önceki cezanın iki katı olarak verilecek.

Mahkemenin tespitiyle:

• Artırım ölçüsü aynı kaldı: tekrar hâlinde ceza yine bir önceki cezanın iki katı.
• Buna karşılık tekerrür bakımından zaman sınırı getirildi: fiil bir yıl içinde tekrar işlenmişse artırım uygulanacak.
• Kuralın önceki hâlinde tekerrür için zaman sınırı bulunmadığından, değişiklik lehe bir düzenlemedir.

Anayasa Mahkemesi ne karar verdi?

Mahkeme esasa girmeden önce, itiraz konusu kuralın bakılmakta olan davada hâlâ uygulanıp uygulanamayacağını inceledi. İzlediği yol şöyle:

• Somut norm denetiminde kuralın yürürlükten kalkmış olması tek başına engel değildir; itiraz eden mahkemedeki davada uygulanma imkânının sürmesi yeterlidir.
• Ancak cezai hükümlerde sonradan yapılan değişiklikle fiil suç olmaktan çıkarılmış veya yaptırım hafifletilmişse, fail lehine olan değişiklik geçmişe dönük uygulanır ve eski kural davada uygulanamaz hâle gelir.
• Mahkeme, kabahat fiilleri nedeniyle uygulanan idari yaptırımlara ilişkin kuralları da pek çok kararında cezai hüküm niteliğinde kabul etmiştir. Bu nedenle kabahatleri düzenleyen kurallarda da fail lehine yapılan sonraki değişiklik gözetilmelidir.
• Yeni düzenleme lehe olduğundan, eski kuralın bakılmakta olan davada uygulanma imkânı kalmamıştır.

Sonuç olarak Mahkeme, 25 Haziran 2026 tarihinde oybirliğiyle itiraz başvurusu hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmetti. Eski kuralın Anayasa'ya uygun olup olmadığı ayrıca değerlendirilmedi.

Lehe kanun ilkesi kabahatlerde nasıl işler?

Kabahatler Kanunu m.5'e göre Türk Ceza Kanunu'nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümleri kabahatler bakımından da uygulanır. Türk Ceza Kanunu m.7/2 ise suçun işlendiği zaman yürürlükte olan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa failin lehine olan kanunun uygulanacağını ve infaz olunacağını düzenler.

Bir noktaya dikkat edilmelidir: Kabahatler Kanunu m.5, idari yaptırım kararlarının yerine getirilmesi bakımından derhal uygulama kuralının geçerli olduğunu da belirtir. Bu nedenle değişikliğin belirli bir dosyaya etkisi, cezanın hangi aşamada olduğuna göre ayrıca incelenmelidir.

İşletmeler ve vekilleri için ne anlama geliyor?

• İlk ihlalin üzerinden bir yıldan fazla zaman geçtikten sonra işlenen aynı nitelikteki fiilde, karara göre artık iki kat artırım uygulanmaması gerekir.
• Derdest davalarda, tekerrür artırımıyla verilen cezanın yeni kurala uygun olup olmadığı mahkemeden ayrıca istenmelidir.
• Cezaya dayanak yapılan fiilin hangi bende girdiği ve ilk ihlalin tarihi, idarenin işlem dosyasından kontrol edilmelidir.

Örnek senaryo

Bir işletmeye, yetkisi olmadığı hâlde açık içki sunumu yaptığı gerekçesiyle idari para cezası veriliyor. Aynı işletmede bundan iki yıl sonra yapılan denetimde aynı fiil yeniden tespit ediliyor ve idare, tekerrür nedeniyle bir önceki cezanın iki katı tutarında ceza kesiyor. İşletme vekili, iki fiil arasında bir yıldan uzun süre geçtiğini, yeni düzenlemenin tekerrür artırımını fiilin bir yıl içinde tekrarlanması koşuluna bağladığını ve bu değişikliğin Anayasa Mahkemesince lehe düzenleme olarak nitelendirildiğini ileri sürerek cezanın artırıma ilişkin kısmının hukuka aykırı olduğunu savunabilir. Bunun için ilk cezanın dayanağı olan fiilin tarihi ve ikinci tespitin tarihi belgelerle ortaya konulmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Kararı iptal kararı sanmak. Mahkeme esasa girmedi; kuralı değiştiren yasa koyucudur.
• Artırım oranının değiştiğini düşünmek. Oran aynı; değişen, tekerrürün aranacağı süredir.
• Tarihleri belgelememek. Bir yıllık sürenin hesabı için her iki fiilin tarihi tutanaklarla gösterilmelidir.
• Lehe değişikliği ileri sürmemek. Derdest dosyada bu değişiklik açıkça dile getirilmelidir.
• Tüm ihlalleri aynı saymak. Yeni düzenleme, kanunda sayılan belirli bentlerdeki cezalar için öngörülmüştür; dayanak bent kontrol edilmelidir.

Avukatlar için pratik notlar

İdari para cezasına karşı başvuru yolları ve süreler için idari para cezasına itiraz rehberimize bakabilirsiniz. İdari yargıdaki süreçlere ilişkin diğer içerikler idare hukuku başlığında yer alıyor.