AYM: İtfaiyede destek personelini fazla çalışma ücretinden dışlayan kural iptal edildi

Anayasa Mahkemesi, belediye itfaiyesinde destek hizmeti yürüten personeli maktu fazla çalışma ücretinden dışlayan bütçe kanunu hükmünü oybirliğiyle iptal etti. 8 Eylül 2026 tarihli karar (E.2026/57, K.2026/198), 30 Eylül 2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.

Karar, Sayıştay denetimlerinde "kamu zararı" olarak değerlendirilen ödemeler bakımından belediyeler, itfaiye personeli ve bu dosyaları takip eden avukatlar için önem taşıyor.

İptal edilen kural

İtiraz konusu kural, 7489 sayılı 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu'na ekli K Cetveli'nin "III. Fazla Çalışma Ücreti" başlıklı bölümünün "(B) Aylık Maktu Fazla Çalışma Ücreti" kısmındaki (1) numaralı açıklamanın birinci cümlesidir. Bu cümle, belediyelerde ve bağlı kuruluşlarda görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanun'daki çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele, belediye meclisi kararıyla tespit edilen tutarın maktu fazla çalışma ücreti olarak ödenmesini öngörüyor; ancak parantez içinde "destek hizmeti yürüten personel hariç" kaydını düşüyordu.

Dava nereden çıktı?

Ankara Büyükşehir Belediyesinin 2024 yılı hesabına ilişkin Sayıştay denetiminde, İtfaiye Dairesi Başkanlığında destek hizmetlerini yürüten personele yapılan maktu fazla çalışma ücreti kamu zararı olarak değerlendirildi ve yargılamaya esas rapora konu edildi. Davayı gören Sayıştay 4. Dairesi, kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısıyla itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurdu.

İnceleme itfaiye ile sınırlandı

Mahkeme ilk incelemede, kuraldaki "bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlar" ve "zabıta" ibarelerinin Sayıştay'daki davada uygulanma imkânı bulunmadığını tespit etti. Bu ibarelere yönelik başvuru Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddedildi; esas inceleme "...ve itfaiye..." ibaresiyle sınırlı yapıldı. Bu nedenle karar, zabıta hizmetlerindeki destek personeli hakkında bir sonuç içermiyor.

Mahkeme neden iptal etti?

• Anayasa'nın 161. maddesi: İkinci fıkraya göre "Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz." Mahkemenin yerleşik içtihadına göre "bütçe ile ilgili hükümler", bütçenin uygulanmasıyla ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı nitelikteki hükümlerdir. Olağan kanunla düzenlenmesi gereken bir konu bütçe kanunuyla düzenlenemez, değiştirilemez veya kaldırılamaz.
• Belediye Kanunu m.52: 5393 sayılı Kanun'un 52. maddesinin ikinci fıkrası, belediye itfaiye teşkilatında fiilen çalışanlara, yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararıyla tespit edilen maktu tutarın fazla mesai ücreti olarak ödeneceğini düzenler. Maddede destek personeli için bir ayrım yoktur; itfaiye teşkilatında fiilen çalışma koşulu yeterli görülmüştür.
• Kapsamın daraltılması: Bütçe kanunundaki kural, destek hizmeti yürüten personeli hariç tutarak Belediye Kanunu'ndaki ödemenin kapsamını daraltmış, yani olağan kanunun uygulamasını değiştirmiştir.
• Belediye bütçesi: Ödeme belediye bütçesinden yapıldığından, kural merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idarelerin bütçelerine ilişkin bir düzenleme de değildir. Mahkeme bu noktada yakın tarihli bir kararına (E.2024/180, K.2025/241) atıf yaptı.

Sonuçta kural "bütçe ile ilgili hüküm" sayılmadı ve Anayasa'nın 161. maddesine aykırı bulunarak "destek hizmeti yürüten personel" yönünden iptal edildi.

Karar ne anlama geliyor?

Kararda iptal hükmünün yürürlüğü için ayrıca bir süre öngörülmedi. Sayıştay 4. Dairesindeki dosya, iptal kararı dikkate alınarak karara bağlanacak. Benzer denetim bulgularıyla karşı karşıya kalan belediyeler ve ilgili personel bakımından da karar önemli bir değerlendirme ölçütü sunuyor.

Ancak iki sınır akılda tutulmalı. Birincisi, karar 2024 bütçe kanunundaki kurala ilişkindir; sonraki yılların bütçe kanunlarında benzer ifadelerin bulunup bulunmadığı ayrıca incelenmelidir. İkincisi, karar zabıta hizmetlerini kapsamaz.

Örnek senaryo

Bir büyükşehir belediyesinin itfaiye dairesinde araç bakım ve malzeme birimlerinde çalışan personele 2024 yılında belediye meclisi kararıyla maktu fazla çalışma ücreti ödenmiş, Sayıştay denetiminde bu ödemeler kamu zararı olarak raporlanmıştır. Savunmada, ödemenin dayanağının Belediye Kanunu m.52 olduğu, bu maddenin itfaiye teşkilatında fiilen çalışma koşulu dışında bir ayrım yapmadığı ve bütçe kanunundaki "destek hizmeti yürüten personel hariç" kaydının Anayasa Mahkemesince itfaiye yönünden iptal edildiği ileri sürülebilir. Personelin itfaiye teşkilatında fiilen çalıştığının görev kayıtları ve nöbet çizelgeleriyle belgelenmesi, savunmanın en önemli dayanağı olacaktır.

Sık yapılan hatalar

• Kararı zabıtaya da uygulamak. Zabıta ibaresi incelenmedi; bu kısma yönelik başvuru yetkisizlikten reddedildi.
• Tüm yılları kapsadığını düşünmek. İptal, 2024 bütçe kanunundaki kurala ilişkindir. Başka yılların bütçe kanunları kendi metinleri üzerinden değerlendirilmelidir.
• "Fiilen çalışma" koşulunu göz ardı etmek. Belediye Kanunu m.52, ödemeyi itfaiye teşkilatında fiilen çalışanlara bağlıyor. Kadro unvanı değil, fiili çalışma belgelenmelidir.
• Üst sınırı unutmak. Ödeme tutarı, yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararıyla belirlenir.

Avukatlar için pratik notlar

Sayıştay yargılamasında kamu zararı tespitine karşı yapılacak savunmalarda, Anayasa Mahkemesinin bütçe kanunlarına ilişkin "bütçe ile ilgili hüküm" içtihadı güçlü bir argüman sunar: bütçe kanunu, olağan kanunun tanıdığı bir hakkın kapsamını daraltamaz. İdari yargı süreçleri için idare hukuku başlığındaki rehberlerimize göz atabilirsiniz.