Bilgi edinmede özel hayat, haberleşme ve ticari sır istisnası (m.21-23)

Bilgi edinme hakkı ile kişilerin korunması

Bilgi edinme hakkı idarenin şeffaflığını amaçlar; ancak idarenin elindeki bilgilerin önemli bir kısmı üçüncü kişilere aittir. Vatandaşların sağlık kayıtları, aile durumları, yazışmaları ve şirketlerin idareye sunduğu ticari bilgiler bu niteliktedir. 4982 sayılı Kanun m.21-23, şeffaflığın kişilerin haklarını ihlal etmesini önlemek için üç önemli istisna getirir.

Özel hayatın gizliliği

m.21/1'e göre kişinin izin verdiği hâller saklı kalmak üzere, özel hayatın gizliliği kapsamında, açıklanması hâlinde kişinin sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatına, şeref ve haysiyetine, mesleki ve ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşturacak bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkı kapsamı dışındadır. Bu istisna başkasına ait bilgiler için geçerlidir. Kişinin kendisine ait bilgileri istemesi ise bu istisnaya takılmaz; örneğin bir kamu görevlisinin kendi sicil veya değerlendirme belgelerini istemesi mümkündür.

Kamu yararı ve kişinin rızası

m.21/2'ye göre kamu yararının gerektirdiği hâllerde kişisel bilgi veya belgeler, kurum ve kuruluşlar tarafından, ilgili kişiye en az yedi gün önceden haber verilerek yazılı rızası alınmak koşuluyla açıklanabilir. Görüldüğü gibi kamu yararı tek başına yeterli değildir; kişinin yazılı rızası da aranır. Bilgi ile ilgili kişinin rızası yoksa idare bilgiyi açıklayamaz. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin kurallar da bu değerlendirmede ayrıca dikkate alınır.

Haberleşmenin gizliliği

m.22'ye göre haberleşmenin gizliliği esasını ihlal edecek bilgi veya belgeler, bu Kanun kapsamı dışındadır. Kişilerin mektup, elektronik posta ve benzeri yazışmalarının içeriği, bu yazışmalar bir kamu kurumunun elinde bulunsa bile bilgi edinme yoluyla üçüncü kişilere verilemez.

Ticari sır

m.23'e göre kanunlarda ticari sır olarak nitelenen bilgi veya belgeler ile kurum ve kuruluşlar tarafından gerçek veya tüzel kişilerden gizli kalması kaydıyla sağlanan ticari ve mali bilgiler, bu Kanun kapsamı dışındadır. İhalelere sunulan teklif ayrıntıları, şirketlerin maliyet yapıları ve denetim sırasında idareye verilen mali tablolar bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak bir belgenin ticari sır içermesi, m.9 uyarınca sır niteliğindeki kısımlar ayrılarak kalan kısmın verilmesine engel değildir.

Örnek senaryo

Bir gazeteci, bir hastanede tedavi gören tanınmış bir kişinin sağlık raporunu bilgi edinme yoluyla ister; hastane talebi m.21 uyarınca reddeder. Aynı gazeteci, hastanenin bir hizmet alımı ihalesinde yüklenici firmanın sunduğu maliyet analizini ister; idare, firmanın gizli kalması kaydıyla sunduğu bu bilgileri m.23 uyarınca vermez. Gazeteci ihale sonucunu ve sözleşme bedelini gösteren karar belgesini istediğinde ise idare, belgedeki ticari sır niteliğindeki kısımları ayırarak kalanı verir.

Sık yapılan hatalar

• Kişinin kendi bilgisini istemesini de özel hayat istisnasına dayanarak reddetmek.
• Kamu yararı varsa kişisel bilginin rıza olmadan açıklanabileceğini sanmak.
• Ticari sır içeren belgenin tamamının verilemeyeceğini düşünmek.
• Haberleşme içeriklerinin kurumun elinde olduğu için verilebileceğini varsaymak.