AYM: Memnu hakları iade edilen kişiye eski mahkûmiyeti gerekçesiyle kurs izni verilmemesi tartışılmadan onaylanamaz

Anayasa Mahkemesi, yıllar önceki bir kaçakçılık mahkûmiyeti nedeniyle özel kurs açma başvurusu reddedilen şirket ortağının, memnu haklarının iade edildiğini ileri sürmesine rağmen mahkemelerin bu iddiayı hiç tartışmamasını gerekçeli karar hakkının ihlali saydı. Birinci Bölümün 9 Nisan 2026 tarihli kararı (B. No: 2022/44330), 29 Eylül 2026 tarihli ve 33385 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.

Karar, adli sicil kaydı nedeniyle izin, ruhsat veya kurucu olma talebi reddedilenler için önemli bir noktaya işaret ediyor: yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı varsa, idare ve mahkemeler bunun sonucunu açıkça değerlendirmek zorunda.

Olay: Kurs açma başvurusu ve 20 yıllık mahkûmiyet

Başvurucu, Mersin'de faaliyet gösteren bir şirketin kurucu ortağıydı ve şirketin kurucu temsilcisi sıfatıyla Mart 2020'de özel bir kurs için kurum açma izni istedi. Talep, başvurucunun adli sicil kaydına göre 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 4. maddesindeki şartları taşımadığı gerekçesiyle reddedildi.

Kayıttaki mahkûmiyet 2000 yılına aitti: başvurucu, mülga 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun'a muhalefet suçundan ağır para cezasından çevrilen iki gün hapis cezası almış, karar aynı yıl kesinleşmişti. Başvurucu için Ocak 2021'de memnu hakların iadesine karar verilmişti.

Yargılama süreci

• İdare mahkemesi davayı reddetti. Gerekçesinde, 5580 sayılı Kanun m.4 uyarınca kurucularda ve kurucu temsilcilerde kaçakçılık suçundan affa uğramış olsa bile ceza almamış olma şartı arandığını, başvurucunun bu şartı sağlamadığını belirtti.
• Bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu reddetti; karar kesindi. Danıştay temyiz istemini incelemeden reddetti.

Başvurucu, memnu haklarının iade edildiğini ve başka bir unvanı bulunmadığını ileri sürmesine rağmen bunun hiç değerlendirilmediğini belirterek bireysel başvuruda bulundu.

Kanun ne diyor?

5580 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre bir kurumda öğretime başlayabilmek için kurum açma izni alınması zorunludur. 4. maddenin birinci fıkrası ise özel öğretim kurumlarının gerçek kişi kurucularında, tüzel kişi kurucularının yönetim organlarında, kurucu temsilcilerinde ve personelinde; aralarında hırsızlık, dolandırıcılık, rüşvet ve kaçakçılığın da bulunduğu suçlardan affa uğramış olsa bile ceza almamış olma şartını arar.

Öte yandan 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu'nun 13/A maddesi, mahkûmiyete bağlı hak yoksunluklarının giderilmesi için yasaklanmış hakların geri verilmesi yolunu düzenler. Kural olarak cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmesi ve kişinin bu sürede yeni suç işlemeyip iyi hâl gösterdiğine mahkemece kanaat getirilmesi gerekir.

Anayasa Mahkemesi ne dedi?

Mahkeme, başvurucunun iddialarını Anayasa m.36'daki adil yargılanma hakkının güvencesi olan gerekçeli karar hakkı kapsamında inceledi. Kararın öne çıkan tespitleri şöyle:

• Mahkemeler her iddiaya ayrıntılı yanıt vermek zorunda değildir; ancak davanın sonucuna etkili, açık ve somut iddialara makul bir gerekçeyle cevap verilmelidir.
• 5580 sayılı Kanun'da engel yok. Mahkeme, turist rehberliğine ilişkin benzer bir kuralı inceleyen norm denetimi kararına (E.2024/125, K.2025/178) atıf yaptı. Buna göre madde metninde, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararına rağmen kurucu veya kurucu temsilci olmayı engelleyen bir düzenleme bulunmuyor.
• Memnu hakların iadesi hiç tartışılmadı. Başvurucu için 2021'de bu yönde karar verilmişti; buna rağmen ilk derece mahkemesi kararında bu durum değerlendirilmedi, bölge idare mahkemesi de kendi gerekçesini yazmadan sonuca ulaştı.

Sonuçta Mahkeme, memnu hakların iade edilmiş olmasının kurum açma başvurusunun reddini neden ve nasıl haklılaştırdığının gerekçede yer almadığını belirterek ihlal kararı verdi. Dosya, yeniden yargılama için ilk derece idare mahkemesine gönderildi (6216 sayılı Kanun m.50). Maddi ve manevi tazminat talepleri ise yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle reddedildi.

Örnek senaryo

Yıllar önce mahkûm olduğu bir suç nedeniyle kayıtlı olan bir kişi, cezası infaz edildikten sonra memnu haklarının iadesi kararı alıyor ve ardından bir eğitim şirketinin kurucu temsilcisi olarak kurs açmak istiyor. İl millî eğitim müdürlüğü yalnızca adli sicil kaydına bakarak talebi reddederse, açılacak iptal davasında yasaklanmış hakların geri verildiği karar örneğiyle birlikte açıkça ileri sürülmeli; ret işleminin ve mahkeme kararının bu kararın etkisini tartışıp tartışmadığı izlenmelidir.

Sık yapılan hatalar

• Memnu hakların iadesi kararını dosyaya koymamak. İddia ancak karar örneğiyle desteklendiğinde mahkemenin önüne somut biçimde gelir.
• "Affa uğramış olsa bile" ibaresini her duruma uygulamak. Af ile yasaklanmış hakların geri verilmesi aynı kurum değildir; ikincisinin etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
• İstinafta gerekçesiz ret kararına karşı süreyi kaçırmak. Kesin nitelikteki karardan sonra bireysel başvuru süresi otuz gündür (6216 sayılı Kanun m.47).
• İhlal kararını izin kararı sanmak. Sonucu yeniden yargılama yapan mahkeme belirler.

Avukatlar için pratik notlar

Adli sicil kaydına dayanan her ret işleminde önce ilgili özel kanunun yasak hükmü ile Adli Sicil Kanunu m.13/A ilişkisi kurulmalı, varsa memnu hakların iadesi kararı dava dilekçesinde ayrı bir başlık hâlinde ileri sürülmelidir. Süreç ve süreler için iptal davasının şartları, idari yargıda istinaf ve temyiz ve AYM bireysel başvuru şartları rehberlerine; gerekçeli karar hakkının ceza yargılamasındaki bir örneği için aracı kimin kullandığı tartışılmadan verilen mahkûmiyet kararı haberimize bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.