AYM: Aracı kimin kullandığı tartışılmadan verilen trafik kazası mahkûmiyeti hak ihlali

Anayasa Mahkemesi, bir trafik kazası nedeniyle verilen mahkûmiyet kararında sanığın "aracı ben kullanmıyordum" savunmasının tartışılmamasını gerekçeli karar hakkının ihlali saydı. İkinci Bölümün 8 Nisan 2026 tarihli kararı (B. No: 2022/104137), 29 Eylül 2026 tarihli ve 33385 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Karar oybirliğiyle alındı.

Karar, özellikle şablon gerekçeyle verilen mahkûmiyet ve "istinaf başvurusunun esastan reddi" kararlarına karşı bireysel başvuru yolunun nasıl işlediğini göstermesi bakımından ceza avukatları için önemli.

Olay: Çarpıp kaçan araç ve plaka tanıma sistemi

Karara göre bir motosiklete arkadan gelen bir araç çarptı ve durmadan yoluna devam etti; motosiklet sürücüsü ve yolcusu yaralandı. Aracın plakası olay anında tespit edilemedi. Plaka tanıma sisteminin kayıtlarından, kaza saatine yakın bir zamanda olay yerinden bir otomobil servisine ait deneme aracının geçtiği belirlendi. Servisin yetkilisi olan başvurucu, aracı o gün yabancı uyruklu bir müşteriye teslim ettiğini ve kazayı kendisinin yapmadığını söyledi. Araçta hasar bulunduğu tespit edildi.

Başvurucu hakkında taksirle birden fazla kişinin yaralanmasına neden olma suçundan kamu davası açıldı.

Yargılama: Tanıklar sürücüyü görmedi

Duruşmada dinlenen mağdurlar, çarpan aracı görmediklerini, rengini ve plakasını alamadıklarını söylediler. Tanık ise beyaz renkli bir aracın çarpıp yoluna devam ettiğini, plakayı alamadığını anlattı. Olay yerinde keşif yapıldı, bilirkişi raporu ve kusur durumuna ilişkin adli tıp raporu alındı.

Müdafi, aracı başvurucunun kullandığının sabit olmadığını, hiçbir tanık veya mağdur beyanında bunun dile getirilmediğini ve aracın malikinin şirket olduğunu savundu.

Asliye ceza mahkemesi başvurucuyu bir yıl sekiz ay hapis cezasına çarptırdı, sürücü belgesinin bir yıl süreyle geri alınmasına ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verdi. Gerekçede, toplanan deliller birlikte değerlendirildiğinde sanığın aracı dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı kullanarak kazaya sebebiyet verdiğinin sabit görüldüğü belirtildi; savunmaya ise raporlar karşısında itibar edilmediği yazıldı. Bu karara yapılan itiraz reddedildi.

Yıllar sonra, denetim süresi içinde suç işlendiğinin bildirilmesi üzerine dava yeniden ele alındı ve geri bırakılan hüküm aynı gerekçeyle açıklandı. Müdafi istinafa başvurarak aynı savunmayı yineledi. Bölge adliye mahkemesi, ilk derece kararında usule ve esasa ilişkin bir hukuka aykırılık bulunmadığını belirten genel bir gerekçeyle başvuruyu esastan ve kesin olarak reddetti.

Anayasa Mahkemesinin değerlendirmesi

Mahkeme önce genel ilkeleri hatırlattı:

• Mahkeme kararları, davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile sonucu etkileyen iddia ve itirazlar hakkında, delillerle bağ kurularak yeterli gerekçe içermelidir.
• Kanun yolu merciinin ilk derece mahkemesiyle aynı sonuca ulaşması ve bunu aynı gerekçeyle veya atıfla kararına yansıtması yeterli görülebilir. Ancak ilk derecede karşılanmayan esaslı iddia ve itirazların kanun yolunda da değerlendirilmemesi gerekçeli karar hakkını ihlal edebilir.

Somut olaya gelince Mahkeme şu sonuçlara vardı:

• Taksirle yaralamaya ilişkin bir trafik kazası yargılamasında aracın sürücüsünün kim olduğu, esası etkileyebilecek önemli bir unsurdur.
• Dosyadaki mağdurların ve tanığın, aracı olay günü başvurucunun kullandığına ilişkin bir beyanı veya teşhisi yoktur. Bu nedenle başvurucunun itirazları uyuşmazlığın sonucuna etkilidir.
• Mahkeme, aracı başvurucunun kullandığı kabulüyle mahkûmiyet kurmuş, ancak bu kabulü hangi delile dayandırdığını ayrı ve açık biçimde ele almamıştır. İstinaf mahkemesi de bu noktada yeterli bir yanıt vermemiştir.

Sonuç olarak Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verildi. Diğer ihlal iddialarının ayrıca incelenmesine gerek görülmedi. Kararın bir örneği, yeniden yargılama yapılmak üzere hükmü veren asliye ceza mahkemesine gönderildi.

İhlal kararı beraat anlamına gelmiyor

Mahkeme kararında bunu ayrıca vurguladı: hak ihlali kararı, uyuşmazlığın sonucundan bağımsızdır ve beraate ya da mahkûmiyete karar verilmesi gerektiği anlamına gelmez. Delillerin dava ile ilişkisini kurma ve bunları değerlendirip sonuç çıkarma yetkisi, yeniden yargılamayı yapacak mahkemeye aittir. Mahkemenin yapması gereken, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun bir yargılamayla ihlalin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir.

Kanundaki karşılığı

Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre hâkim ve mahkemelerin her türlü kararı gerekçeli yazılır (m.34). Mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde iddia ve savunmada ileri sürülen görüşler, delillerin tartışılması ve değerlendirilmesi, hükme esas alınan ve reddedilen delillerin belirtilmesi gösterilir (m.230). Hükmün bu maddeye uygun gerekçe içermemesi hukuka kesin aykırılık hâllerinden biridir (m.289/1-g).

Örnek senaryo

Bir araç kiralama şirketinin çalışanı, şirkete ait aracın karıştığı bir kazadan sorumlu tutularak yargılanıyor. Görgü tanıkları sürücüyü teşhis edemiyor; elde yalnızca aracın o saatte olay yerinden geçtiğini gösteren kamera kaydı var. Müdafi, aracın o gün kime teslim edildiğini gösteren teslim tutanağını ve kiralama kaydını sunuyor. Mahkeme mahkûmiyet kuracaksa, bu belgelere neden itibar etmediğini ve sanığın aracı kullandığı sonucuna hangi delille ulaştığını gerekçesinde açıkça göstermelidir. Yalnızca "toplanan deliller birlikte değerlendirildiğinde suç sabit görülmüştür" denilmesi, bu savunmayı karşılamış olmaz.

Sık yapılan hatalar

• Esaslı savunmayı dilekçede dağınık bırakmak. Sonucu değiştirebilecek iddia ayrı bir başlıkta, dayandığı delille birlikte ve her aşamada yinelenerek ileri sürülmelidir.
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararını önemsememek. Olayda hüküm yıllar sonra aynı gerekçeyle açıklandı; gerekçe eksikliği o aşamadan itibaren dosyada duruyordu.
• İstinafta yalnızca "eksik inceleme" demek. Hangi iddianın hangi kararda cevapsız kaldığı somut olarak gösterilmelidir.
• Kesin karardan sonra bireysel başvuru süresini kaçırmak. İstinafın kesin nitelikteki ret kararı öğrenildikten sonra başvuru süresi işlemeye başlar.

Avukatlar için pratik notlar

Bireysel başvuruda gerekçeli karar hakkı şikâyeti, "hangi esaslı iddia, hangi aşamada ileri sürüldü ve hangi kararda karşılanmadı" sorusuna cevap verecek biçimde kurulmalıdır. İlgili süreçler için hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve AYM bireysel başvuru şartları rehberlerimize bakabilirsiniz. Ceza yargılamasına ilişkin diğer içerikler ceza muhakemesi başlığında yer alıyor.