AYM: Subay ve astsubaylara verilen uyarma ve kınama cezalarına karşı dava yolunun kapalı olması Anayasa'ya aykırı değil

Anayasa Mahkemesi, subay, astsubay, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erlere verilen uyarma ve kınama cezalarına karşı iptal davası açılamayacağını öngören kuralın Anayasa'ya aykırı olmadığına karar verdi. Ankara 23. İdare Mahkemesinin itiraz başvurusunu inceleyen Mahkeme, 4 Haziran 2026 tarihli kararla (E.2025/212, K.2026/127) iptal istemini oyçokluğuyla reddetti. Karar 17 Eylül 2026 tarihli ve 33373 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.

İtiraz konusu kural

6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu'nun 43. maddesinin (1) numaralı fıkrası, 12 Haziran 2024 tarihli 7517 sayılı Kanun'la değiştirildi. Fıkranın birinci cümlesine göre askerî öğrenciler ile erbaş ve erler hakkında verilen disiplin cezaları ile subay, astsubay, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilen uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezaları hariç, Kanun'daki disiplin cezalarına karşı iptal davası açılabilir.

Aynı fıkranın ikinci cümlesi ise önemli bir güvence getiriyor: subay, astsubay, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erler hakkında disiplin ceza sayısı veya puanı nedeniyle tesis edilen ve TSK'dan ilişiğin kesilmesi sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan davalarda, yargı yolu kapalı olan disiplin cezalarının hukuka uygunluğu da mahkemece denetlenir.

Somut davada bir askerî personel, kınama cezasını gerektiren bir fiili işlediği gerekçesiyle daha hafif olan uyarma cezasıyla cezalandırılmış ve bu cezanın iptalini istemişti. Anayasa Mahkemesi incelemeyi "uyarma, kınama" ibaresiyle sınırlı tuttu.

Daha önce iptal edilmişti

Kuralın geçmişi kararın en dikkat çeken yanı:

• Anayasa Mahkemesi 2022'de (E.2022/10, K.2022/72) uyarma ve hizmete kısmi süreli devam cezalarına karşı yargı yolunu kapatan ibareleri iptal etmişti. O kararda, bu cezalar ilişik kesme veya sözleşme feshine dayanak olabildiği hâlde denetim dışında kalmalarının yargısal denetimi şekli hâle getirdiği belirtilmişti.
• Aynı yıl (E.2022/122, K.2022/151) kınama yönünden de aynı gerekçeyle iptal kararı verilmişti.
• Kanun koyucu 2024'te kuralı yeniden düzenledi: uyarma ve kınamaya karşı yargı yolunu tekrar kapattı, ancak ilişik kesmeye yol açan işlemlere karşı açılan davalarda bu cezaların da denetlenebilmesini sağladı.

Anayasa Mahkemesinin gerekçesi

Mahkeme kuralı, Anayasa'nın 13. maddesindeki sınırlama ölçütleri, 36. maddesindeki mahkemeye erişim hakkı ve 129. maddesindeki disiplin kararlarına karşı yargı yolu güvencesi yönünden inceledi. Öne çıkan tespitler şöyle:

• Kanunilik şartı sağlanıyor. Hangi cezalara dava açılamayacağı açık ve öngörülebilir biçimde düzenlenmiş.
• Meşru amaç var. Anayasa m.129 kanun koyucuya disiplin cezalarının bir kısmını yargı denetimi dışında bırakma yetkisi tanıyor; kural TSK'da disiplinin tesisi amacını taşıyor.
• Bu cezalar en hafif disiplin cezaları. Uyarma ve kınama, askerî personel açısından en hafif sonuç doğuran cezalar.
• Dayanak işlemler üzerinden denetim mümkün. Bu cezalara dayanılarak tesis edilen diğer işlemlere karşı dava açılması hâlinde, mahkemeler bu cezaları da gözetebiliyor; ayrıca ilişik kesme davalarında denetim kanunla açıkça sağlanmış durumda.

Bu nedenlerle Mahkeme, kanun koyucunun takdir yetkisi içinde kalındığını, kamusal yarar ile kişiye yüklenen külfet arasındaki dengenin bozulmadığını ve mahkemeye erişim hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirilmediğini kabul etti.

Karşı oylar

Altı üye çoğunluk görüşüne katılmadı. Karşı oy gerekçelerinde, Mahkemenin önceki iptal kararlarının gereğinin tam olarak yerine getirilmediği, bu cezaların ilgililerin şahsi dosyalarına konulduğu ve sicil, terfi ve atama gibi işlemlerde dikkate alındığı, buna rağmen doğrudan denetime kapatılmalarının asker kişilere aşırı külfet yüklediği vurgulandı.

Örnek senaryo

Bir astsubay, görevde kayıtsızlık gerekçesiyle kınama cezası alıyor. Bu cezaya karşı doğrudan iptal davası açamaz; tebliğden itibaren iki iş günü içinde bir üst disiplin amirine yazılı itiraz etmesi gerekir. Daha sonra bu ceza da hesaba katılarak disiplin ceza puanı nedeniyle TSK'dan ilişiği kesilirse, ilişik kesme işlemine karşı açacağı davada kınama cezasının hukuka uygun olup olmadığı da incelenir. Bu nedenle itiraz dilekçesi ve savunma belgeleri, ileride açılabilecek bir davada kullanılmak üzere saklanmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Uyarma veya kınamaya doğrudan iptal davası açmak. Dava, yargı yolu kapalı olduğu için incelenmeden reddedilir; zaman ve masraf kaybı doğar.
• İki iş günlük itiraz süresini kaçırmak. Bu süre çok kısadır ve itiraz yazılı yapılmalıdır.
• Ceza belgelerini saklamamak. İlişik kesme davasında eski cezaların hukuka uygunluğu ancak dayanak belgelerle tartışılabilir.
• Kararı tüm askerî personele genellemek. Askerî öğrenciler ile erbaş ve erler için kural farklıdır; inceleme yalnızca uyarma ve kınama ibaresiyle sınırlıdır.

Avukatlar için pratik notlar

Askerî personelin disiplin uyuşmazlıklarında önce cezanın türü ve personelin statüsü belirlenmeli; yargı yolu kapalı bir cezada iç itiraz süreci yönetilmeli, açık olan cezalarda ise idari dava açma süresi izlenmelidir. Ayrıntılar için disiplin cezasına itiraz ve iptal davası, iptal davasının şartları ve güvenlik soruşturması iptal davası rehberlerimize bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.