Boşanmada Mal Paylaşımı

Eşler evlenirken veya evlilik sırasında başka bir mal rejimi seçmemişlerse, aralarında edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m.202). Boşanma hâlinde malvarlığı bu rejime göre tasfiye edilir. Tasfiye, "her şey yarı yarıya bölünür" şeklinde değil, kanunun öngördüğü hesap adımlarına göre yapılır.

Edinilmiş mal nedir?

Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Başlıcaları:

• Çalışmasının karşılığı olan edinimler (maaş, ücret, serbest meslek kazancı)
• Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler
• Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar
• Kişisel malların gelirleri (örneğin kişisel mal olan dükkânın kira geliri)
• Edinilmiş malların yerine geçen değerler

Kişisel mal nedir?

TMK m.220'ye göre kişisel mallar:

• Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya
• Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan malvarlığı değerleri
• Miras yoluyla veya herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen değerler
• Manevi tazminat alacakları
• Kişisel mallar yerine geçen değerler

Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş mallara dahil olması gereken değerlerin kişisel mal sayılacağını kararlaştırabilirler.

Tasfiye adımları

1. Malların ayrılması: Her eşin kişisel malları ile edinilmiş malları, mal rejiminin sona erdiği ana göre ayrılır.
2. Denkleştirme: Bir eşin kişisel mallarına ilişkin borçları edinilmiş mallardan ya da edinilmiş mallara ilişkin borçları kişisel mallarından ödenmişse, tasfiyede denkleştirme istenir.
3. Değer artış payı: Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunmuşsa, katkısı oranında değer artış payı isteyebilir (TMK m.227).
4. Artık değerin hesabı: Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden, bu mallara ilişkin borçlar çıkarılır. Kalan olumlu değer artık değerdir (TMK m.231).
5. Katılma alacağı: Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m.236). Alacaklar takas edilir.

Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin katılma alacağının azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir.

Değerlendirme anı

Malların değeri, tasfiye anındaki sürüm değerine göre belirlenir. Bu nedenle dava sürecinde taşınmaz ve araç değerleri için bilirkişi incelemesi yapılır. Mal rejiminin sona erme anı ise kural olarak boşanma davasının açıldığı tarihtir.

Usul

• Tasfiye talebi, boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebileceği gibi ayrı dava olarak da açılabilir.
• Tasfiye kararı verilebilmesi, boşanma hükmünün kesinleşmesine bağlıdır. Bu nedenle tasfiye davası çoğu kez boşanmanın kesinleşmesi bekletici mesele yapılarak görülür.
• Görevli mahkeme aile mahkemesidir.
• Boşanmanın sonuçlarına ilişkin dava haklarında TMK m.178'deki süre kuralı dikkate alınmalı; tasfiye talebinin tabi olduğu süre somut olaya göre değerlendirilmelidir.

Örnek senaryo

Evlilik sırasında bir eş adına konut satın alınmış, bedeli maaşlardan ödenmiştir. Diğer eş ise evlilik öncesinde sahip olduğu dükkânı korumuş, dükkânın kira geliriyle bir araç almıştır. Tasfiyede konut edinilmiş mal sayılır. Dükkân kişisel maldır; ancak kira geliri edinilmiş mal olduğundan, bu gelirle alınan araç da edinilmiş mal kabul edilir. Her eşin artık değeri hesaplanır ve diğerinin artık değerinin yarısı üzerinden katılma alacakları takas edilir.

Sık yapılan hatalar

• Tüm malvarlığının yarı yarıya bölüneceğini varsaymak.
• Miras yoluyla gelen malı edinilmiş mal saymak.
• Kişisel malın gelirinin edinilmiş mal olduğunu gözden kaçırmak.
• Değer artış payı ve denkleştirme taleplerini dilekçede ileri sürmemek.
• Malların değerini alım tarihine göre hesaplamak; esas olan tasfiye anındaki sürüm değeridir.