Nafaka Türleri ve Talep Süreci

Türk hukukunda nafaka tek bir kurum değildir. Talebin zamanı, kime ve hangi sebeple yöneldiği nafakanın türünü belirler. Yanlış türde talepte bulunmak, davanın reddine yol açabilir.

1. Tedbir nafakası (TMK m.169)

Boşanma veya ayrılık davası açıldığında hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır.

• Dava süresince geçerlidir; hüküm kesinleşince sona erer.
• Talep edilmese bile hâkim tarafından re'sen düzenlenebilir.
• Kusur durumu bu aşamada belirleyici değildir; amaç geçici koruma sağlamaktır.
• Ayrıca evlilik devam ederken birlik görevlerini yerine getirmeyen eşe karşı da tedbir nafakası istenebilir (TMK m.197).

2. Yoksulluk nafakası (TMK m.175)

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir.

Şartları:

• Talep eden eşin boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olması
• Talep edenin kusurunun diğerinden daha ağır olmaması
• Yükümlünün mali gücünün bulunması

Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Nafaka, tarafların yaşam koşullarına göre belirlenir ve talep boşanma davasıyla birlikte ya da boşanma hükmünün kesinleşmesinden sonra kanunda öngörülen süre içinde ileri sürülmelidir (TMK m.178).

3. İştirak nafakası (TMK m.182)

Velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmakla yükümlüdür. Bu nafaka çocuk için istenir; velayet sahibi eş çocuk adına talep eder.

• Kusur durumundan bağımsızdır.
• Çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Ergin olduğu hâlde eğitimi devam eden çocuk için, TMK m.328 uyarınca eğitim sona erene kadar sürebilir.
• Talep edilmese dahi hâkim, çocuğun menfaati gereği iştirak nafakasına hükmedebilir.

4. Yardım nafakası (TMK m.364)

Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan altsoyu, üstsoyu ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Boşanmadan bağımsız bir kurumdur.

• Kardeşler bakımından yükümlülük, refah içinde bulunma koşuluna bağlıdır.
• Dava, davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılır.
• Görevli mahkeme aile mahkemesidir.

Nafakanın değiştirilmesi ve kaldırılması

TMK m.176'ya göre:

• Tarafların mali durumunun değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir.
• Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi, taraflardan birinin ölümü hâlinde nafaka kendiliğinden kalkar.
• Nafaka alacaklısının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır.

Hâkim, istem hâlinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir; böylece her yıl yeniden dava açılması önlenir.

Örnek senaryo

Boşanma davası açan ve çalışmayan eş, dava süresince kendisi ve iki çocuğu için tedbir nafakası talep eder; hâkim geçici olarak nafakaya hükmeder. Boşanma kesinleştiğinde, velayet kendisine verilen eş lehine çocuklar için iştirak nafakasına, kendisi için ise kusuru daha ağır olmadığından yoksulluk nafakasına hükmedilir. Yıllar sonra çocukların eğitim giderlerinin artması üzerine nafakanın artırılması davası açılır.

Sık yapılan hatalar

• Çocuk için yoksulluk nafakası, eş için iştirak nafakası talep etmek gibi tür karışıklığı.
• Boşanma kesinleştikten sonra yoksulluk nafakası talebinde kanuni süreyi kaçırmak.
• Tedbir nafakasının hüküm kesinleşince sona erdiğini gözden kaçırmak.
• Nafaka artırım davasında gelir ve gider değişikliğini belgelememek.
• Ergin olan ancak eğitimi süren çocuk için nafakanın kendiliğinden kalktığını sanmak.