Evlat Edinme Süreci

Evlat edinme, evlat edinen ile evlatlık arasında soybağı kuran bir hukuki işlemdir. Küçüklerin ve erginlerin evlat edinilmesi farklı şartlara tabidir. Düzenleme TMK m.305 ve devamındadır.

Küçüklerin evlat edinilmesi

Bir yıllık bakım şartı. TMK m.305/1'e göre bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır.

Küçüğün yararı. Evlat edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi gerekir (m.305/2).

Birlikte evlat edinme. Eşler, ancak birlikte evlat edinebilir; evli olmayanlar birlikte evlat edinemez. Eşlerin birlikte evlat edinebilmesi için kanunda öngörülen evlilik süresi veya yaş koşullarından birinin gerçekleşmesi aranır (m.306). Eşlerden birinin diğerinin çocuğunu evlat edinmesi ve diğer istisnalar ayrıca düzenlenmiştir.

Tek başına evlat edinme. Evli olmayan kişinin tek başına evlat edinebilmesi için kanunda öngörülen yaşı doldurmuş olması gerekir (m.307).

Yaş farkı. Evlat edinenin, evlatlıktan en az kanunda öngörülen yaş kadar büyük olması gerekir (m.308).

Rıza. Evlat edinme, küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir (m.309). Rıza, küçüğün veya ana ve babasının yerleşim yeri mahkemesinde sözlü veya yazılı beyanla açıklanır. Rızanın aranmadığı hâller kanunda sayılmıştır (m.311): ana ve babadan birinin kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğunun bilinmemesi, ayırt etme gücünden sürekli yoksunluk, küçüğe karşı özen yükümlülüğünün yeterince yerine getirilmemesi gibi.

Küçüğün rızası. Ayırt etme gücüne sahip olan küçüğün rızası olmadıkça evlat edinilemez.

Erginlerin ve kısıtlıların evlat edinilmesi

TMK m.313'e göre ergin veya kısıtlının evlat edinilmesi, kanunda sayılan hâllerde mümkündür; örneğin bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli yardıma muhtaç olma ve en az kanunda öngörülen süreyle bakılmış olma, ya da küçükken en az öngörülen süre boyunca bakılıp eğitilmiş olma gibi.

Ayrıca evlat edinilecek kişi evli ise, eşinin rızası gerekir.

Usul

• Görevli mahkeme: Aile mahkemesi.
• Yetkili mahkeme: Evlat edinenin oturma yeri; birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesi.
• Mahkeme, evlat edinme kararından önce evlat edinen ile evlatlığın kişiliği ve sağlığı, karşılıklı ilişkileri, ekonomik durumları, evlat edinenin eğitme yeteneği, evlat edinmeye yönelten sebepler ve aile ilişkileri ile bakım ilişkilerindeki gelişmelerin açıklığa kavuşturulmasını ister (m.316).
• Sosyal inceleme raporu alınır.

Sonuçları

• Evlatlık ile evlat edinen arasında soybağı kurulur; evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur.
• Küçük evlatlık, evlat edinenin velayeti altına girer.
• Evlatlığın önceki ailesiyle olan mirasçılığı devam eder; ancak velayet ilişkisi sona erer.
• Evlatlık, evlat edinenin soyadını alır.
• Evlat edinme ilişkisi, kanunda sayılan sebeplerle iptal edilebilir (m.317-319).

Örnek senaryo

Bir çift, bir yıldır fiilen bakıp eğittikleri küçüğü evlat edinmek üzere aile mahkemesine başvurur. Mahkeme sosyal inceleme raporu aldırır, ana ve babanın rızasını usulüne uygun biçimde tespit eder ve ayırt etme gücüne sahip küçüğü dinler. Küçüğün yararına olduğu sonucuna vararak evlat edinmeye karar verir.

Sık yapılan hatalar

• Bir yıllık bakım ve eğitim şartını belgelendirmemek.
• Ana ve babanın rızasının usulüne uygun alınmaması.
• Ayırt etme gücüne sahip küçüğün rızasının atlanması.
• Evli evlat edinilende eşin rızasını almamak.
• Evlatlığın önceki ailesiyle mirasçılığının devam ettiğini müvekkile açıklamamak.