Güvence Hesabına başvuru hâlleri: sigortasız ve tespit edilemeyen araçlar (5684 s.K. m.14)

Trafik kazaları başta olmak üzere, zorunlu sorumluluk sigortası kapsamındaki bazı durumlarda, mağdurun zararını karşılayacak bir sigorta ilişkisi bulunmayabilir. Bu boşluğu dolduran mekanizma Güvence Hesabıdır; hukuki çerçevesi 5684 sayılı Kanun'un m.14'ünde düzenlenir.

Güvence Hesabının kuruluş amacı

5684 s.K. m.14/1 uyarınca, ilgili zorunlu sorumluluk sigortalarına ilişkin olarak belirli koşulların oluşması hâlinde ortaya çıkan zararların, bu sigortalarla saptanan geçerli teminat miktarlarına kadar karşılanması amacıyla, Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde Güvence Hesabı oluşturulur.

Hesaba başvurulabilecek beş hâl

m.14/2, hesaba başvurulabilecek durumları sayar:

• (a) Sigortalının tespit edilememesi durumunda kişiye gelen bedensel zararlar,
• (b) Rizikonun meydana geldiği tarihte sigortasını yaptırmamış olanların neden olduğu bedensel zararlar,
• (c) Sigorta şirketinin malî bünye zaafiyeti nedeniyle ruhsatlarının iptali veya iflası hâlinde ödemekle yükümlü olduğu zararlar,
• (ç) Çalınmış veya gasp edilmiş bir aracın karıştığı kazada, işletenin sorumlu tutulmadığı hâllerde kişiye gelen bedensel zararlar,
• (d) Yeşil Kart Sigortası uygulamaları için yapılacak ödemeler.

Bu beş hâl, sigortasızlık, tespit edilememezlik veya sigortacının mali gücünün yetersizliği gibi farklı sebeplerle mağdurun normal yoldan tazminat alamayacağı durumları kapsar.

Hesabın gelirleri: katılma payları

m.14/3 uyarınca, hesabın gelirleri, ilgili zorunlu sigortalar için tahsil edilen toplam primlerin belirli bir oranında sigorta şirketlerince ödenecek katılma payları ile sigorta ettirenlerden safi primlerin belirli bir oranında tahsil edilecek katılma paylarından oluşur. İlgili bakan, bu oranları değiştirmeye yetkilidir.

Katılma paylarının yatırılma süresi

m.14/4 uyarınca sigorta şirketleri, kendileri tarafından ödenmesi gereken bir takvim yılına ilişkin katılma paylarını takip eden yılın belirli bir ayının sonuna kadar; sigorta ettirenlerden tahsil edilen katılma paylarını ise tahsil edildikleri ayı takip eden ayın sonuna kadar Hesaba yatırmak zorundadır.

Ayrı hesap tutma ve denetim

m.14/5 uyarınca, hesap kapsamındaki her zorunlu sigorta ve yeşil kart sigortası için ayrı hesap açılır. m.14/6 uyarınca, hesabın gelir ve giderleri ile işlemleri, ilgili idare tarafından her yıl denetlenir.

Neden Güvence Hesabı bu kadar önemlidir?

Bu mekanizma, zorunlu sigorta sisteminin en zayıf halkalarını güçlendirir: sigortasız araçlar, kaçan sürücüler veya iflas eden sigorta şirketleri nedeniyle mağdur olan kişilerin, sırf bu sebeplerle tazminatsız kalmasını önler. Güvence Hesabı, adeta bir son çare güvencesi işlevi görür.

Örnek senaryo

Bir trafik kazasında, kazaya karışan aracın sürücüsü tespit edilememiştir. Kazada bedensel zarara uğrayan mağdur, normal yoldan tazminat alamayacağından, 5684 s.K. m.14/2-a uyarınca Güvence Hesabına başvurarak zararının geçerli teminat miktarına kadar karşılanmasını talep edebilir.

Sık yapılan hatalar

• Güvence Hesabının her türlü zararı sınırsız karşıladığını sanmak. Karşılama, geçerli teminat miktarlarıyla sınırlıdır.
• Sigortalı bir aracın kazasında da hesaba başvurulabileceğini düşünmek. Hesap, madde metninde sayılan özel hâllere özgüdür.
• Hesabın gelirlerinin yalnızca devlet bütçesinden geldiğini sanmak. Gelirler, sigorta şirketleri ve sigorta ettirenlerden toplanan katılma paylarından oluşur.
• Çalınan bir aracın karıştığı her kazada hesaba başvurulabileceğini düşünmek. Bu, yalnızca işletenin sorumlu tutulmadığı hâllerde mümkündür.