Kambiyo Senedine Dayalı İcra Takibi

Çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetlerine dayanan alacaklar için kambiyo senetlerine özgü haciz yolu izlenir. Bu yol, genel haciz yolundan hem süre hem de itiraz mercii bakımından ayrılır. Düzenleme 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 167 ve devamı maddelerindedir.

İcra memurunun ön incelemesi

İİK m.168'e göre icra memuru, senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse, borçluya senet sureti ile birlikte hemen bir ödeme emri gönderir. Senet kambiyo vasfını taşımıyorsa bu yol izlenemez.

Ödeme emrinde bildirilenler ve beş günlük süreler

Ödeme emrinde borçluya şunlar bildirilir:

• Borcu ve takip masraflarını kanunda öngörülen süre içinde ödemesi,
• Takibin dayanağı senet kambiyo senedi vasfını taşımıyorsa, beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet etmesi,
• Senetteki imza kendisine ait değilse, bunu beş gün içinde açıkça bir dilekçeyle icra mahkemesine bildirmesi; aksi hâlde imzanın kendisine ait sayılacağı,
• Borçlu olmadığı, borcun itfa edildiği, mehil verildiği, alacağın zamanaşımına uğradığı veya yetki itirazını sebepleriyle birlikte beş gün içinde icra mahkemesine dilekçeyle bildirmesi,
• İtiraz edilmediği ve borç ödenmediği takdirde on gün, itiraz edilip reddedildiği takdirde üç gün içinde mal beyanında bulunması; bulunmazsa hapisle tazyik edileceği.

Genel haciz yolundan farkları

Ölçüt	Kambiyo yolu	Genel haciz yolu
İtiraz süresi	5 gün	7 gün
İtiraz mercii	İcra mahkemesi	İcra dairesi
İtirazın etkisi	Takibi kendiliğinden durdurmaz	Takibi durdurur
İmzaya itiraz	Ayrıca ve açıkça, 5 gün	Ayrıca belirtilmeli, 7 gün

En kritik fark budur: kambiyo takibinde itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz. Borçlu, takibin durması için icra mahkemesinden ayrıca karar almalıdır. Aksi hâlde itiraz incelenirken haciz işlemleri devam edebilir.

İmzaya itiraz

İmza inkârı, kambiyo takibinde ayrı bir öneme sahiptir. Beş gün içinde açıkça bildirilmezse, senetteki imza borçluya ait sayılır. İtiraz hâlinde icra mahkemesi imza incelemesi yaptırır. İnceleme sonucunda imzanın borçluya ait olduğu anlaşılırsa, borçlu aleyhine kanunda öngörülen tazminata hükmedilebilir.

Alacaklı açısından dikkat edilecekler

• Senedin kambiyo vasfını taşıdığından emin olun: zorunlu unsurların (bono için "bono/emre muharrer senet" ibaresi, kayıtsız şartsız ödeme vaadi, vade, düzenleme tarihi ve yeri, lehtar, düzenleyenin imzası gibi) eksik olması senedi kambiyo senedi olmaktan çıkarır.
• Vadenin geldiğini kontrol edin.
• Zamanaşımı sürelerini takip edin; kambiyo senetlerinde özel süreler uygulanır.
• Çekte ibraz süreleri ve karşılıksız işlemine ilişkin kayıtlar dosyaya eklenmelidir.

Örnek senaryo

Alacaklı, vadesi gelmiş bir bonoya dayanarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatır. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine dilekçe vererek imzanın kendisine ait olmadığını açıkça bildirir ve takibin durdurulmasını talep eder. Mahkeme imza incelemesi yaptırır.

Sık yapılan hatalar

• Beş günlük süreyi yedi gün sanmak.
• İtirazı icra dairesine yapmak; merci icra mahkemesidir.
• İtirazın takibi kendiliğinden durduracağını varsayıp tedbir talep etmemek.
• İmzaya itirazı açıkça ve süresinde bildirmemek.
• Mal beyanı sürelerini (10 gün / 3 gün) kaçırmak.