KDV matrahına dahil olan unsurlar: vade, kur ve fiyat farkı (m.24)

Matrahın kapsamı neden genişletilmiştir?

KDV Kanunu m.20, teslim ve hizmet işlemlerinde matrahın işlemin karşılığını teşkil eden bedel olduğunu söyler ve bedeli geniş tanımlar: alıcıdan her ne suretle olursa olsun alınan veya borçlanılan para, mal ve para ile temsil edilebilen menfaat, hizmet ve değerlerin toplamı. m.24 ise bu genel tanımı somutlaştırır ve uygulamada tartışma yaratabilecek unsurları tek tek sayarak matraha dahil eder. Amaç, bedelin farklı adlar altında bölünerek vergi dışında bırakılmasını önlemektir.

Taşıma, yükleme ve boşaltma giderleri

m.24/a'ya göre teslim alanın gösterdiği yere kadar satıcı tarafından yapılan taşıma, yükleme ve boşaltma giderleri matraha dahildir. Satıcı malı alıcının deposuna kadar götürüyor ve bunun için ayrı bir kalem yazıyorsa, bu kalem de KDV hesaplanan bedelin parçasıdır. Faturada ayrı satırda gösterilmesi sonucu değiştirmez.

Ambalaj, sigorta, komisyon ve vergi karşılıkları

m.24/b, ambalaj giderleri, sigorta, komisyon ve benzeri gider karşılıkları ile vergi, resim, harç, pay ve fon karşılığı gibi unsurları da matraha ekler. Satıcı, kendi ödediği bir harcı veya vergiyi alıcıya yansıtıyorsa, bu yansıtma da bedelin bir parçasıdır ve KDV'ye tabidir.

Vade farkı, fiyat farkı, kur farkı, faiz ve prim

m.24/c en çok uygulama sorunu yaratan bentdir. Vade farkı, fiyat farkı, kur farkı, faiz, prim gibi çeşitli gelirler ile servis ve benzer adlar altında sağlanan her türlü menfaat, hizmet ve değerler matraha dahildir. Bu nedenle vadeli satışta sonradan tahsil edilen vade farkı veya dövize endeksli satışta ortaya çıkan kur farkı için de KDV hesaplanması gerekir. Bu farklar asıl işlemin bedelini artıran unsurlar olarak görülür ve asıl işleme uygulanan oran üzerinden vergilenir.

Dövizle yapılan işlemler

m.26'ya göre bedelin dövizle hesaplanması hâlinde döviz, vergiyi doğuran olayın meydana geldiği andaki cari kur üzerinden Türk parasına çevrilir. Cari kuru belli olmayan dövizlerin çevrilmesine ilişkin esasları idare belirler. Fatura tarihi ile tahsilat tarihi arasında kur değişirse ortaya çıkan fark, m.24/c kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Örnek senaryo

Bir toptancı, alıcıya vadeli satış yapmış ve malı alıcının deposuna kendi aracıyla teslim etmiştir. Faturaya mal bedelinin yanında nakliye bedelini ayrı satır olarak yazmıştır. Vadede ödeme gecikince alıcıdan vade farkı tahsil etmiştir. m.24/a uyarınca nakliye bedeli, m.24/c uyarınca da vade farkı KDV matrahına girer. Toptancı vade farkı için ayrıca fatura düzenleyip KDV hesaplamazsa, eksik beyan nedeniyle tarhiyatla karşılaşabilir.

Sık yapılan hatalar

• Vade farkı ve kur farkının finansal gelir olduğu gerekçesiyle KDV'ye tabi olmadığını düşünmek.
• Faturada ayrı satırda gösterilen nakliye veya ambalaj bedelini matrah dışında bırakmak.
• Dövizli işlemlerde fatura tarihi yerine tahsilat günündeki kuru esas almak.
• Alıcıya yansıtılan harç ve vergi karşılıklarını KDV hesabına katmamak.