KDV'ye tabi işlemler: ticari faaliyet, ithalat ve diğer özel hâller (KDV Kanunu m.1)

Bir işlemin katma değer vergisine tabi olup olmadığını belirleyen temel çerçeve, KDV Kanunu m.1'de üç ayrı grup altında sayılır.

Birinci grup: meslekî ve ticari faaliyet

KDV Kanunu m.1/1 uyarınca ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler KDV'ye tabidir. Bu, ekonomik hayatın en yaygın işlem türünü — bir işletmenin veya serbest meslek erbabının olağan faaliyeti çerçevesinde yaptığı satış ve hizmetleri — kapsar.

İkinci grup: ithalat

m.1/2, ikinci geniş kategoriyi tanımlar: her türlü mal ve hizmet ithalatı KDV'ye tabidir. Bu düzenleme, yurt dışından Türkiye'ye giren mal ve hizmetlerin de, yerli üretimle eşit vergisel muameleye tabi tutulmasını sağlar.

Üçüncü grup: kanunun ayrıca saydığı özel faaliyetler

m.1/3, ilk iki genel kategoriye girmeyebilecek, ancak kanun koyucunun özellikle belirttiği bazı faaliyetleri de KDV kapsamına alır:

• (a) Posta, telefon, telgraf, teleks ve benzeri hizmetler ile radyo ve televizyon hizmetleri,
• (b) Her türlü şans ve talih oyunlarının tertiplenmesi ve oynanması,
• (c) Profesyonel sanatçıların yer aldığı gösteriler ve konserler ile profesyonel sporcuların katıldığı sportif faaliyetler, maçlar, yarışlar,
• (d) Müzayede mahallerinde ve gümrük depolarında yapılan satışlar ile lisanslı depoculuk kapsamındaki ürün senedi teslimleri,
• (e) Boru hattı ile ham petrol, gaz ve ürünlerinin taşınması.

Neden bu üçüncü grup ayrıca sayılmıştır?

Bu üçüncü grup, ilk bakışta "ticari faaliyet" kavramına doğrudan girip girmediği tartışmalı olabilecek faaliyetleri, açıkça ve tereddütsüz biçimde KDV kapsamına almayı amaçlar. Örneğin şans oyunları veya müzayede satışları, klasik bir "ticari işletme faaliyeti" görünümünden farklı olabileceğinden, kanun koyucu bu tür işlemleri ayrıca ve açıkça sayarak, KDV'nin kapsamı konusunda belirsizliği ortadan kaldırmayı tercih etmiştir.

Örnek senaryo

Bir kişi, düzenlediği bir müzayede etkinliğinde çeşitli eşyaları satışa çıkarır. Bu satış işlemi, klasik bir ticari işletme faaliyeti olmasa da, KDV Kanunu m.1/3-d uyarınca açıkça KDV kapsamına alınmıştır; bu nedenle işlem KDV'ye tabidir.

Sık yapılan hatalar

• Yalnızca "ticari işletme" faaliyetlerinin KDV'ye tabi olduğunu, diğer faaliyetlerin kapsam dışı kaldığını sanmak. m.1/3'te sayılan özel faaliyetler de açıkça KDV'ye tabidir.
• İthalatın yalnızca mal ithalatını kapsadığını düşünmek. m.1/2 hizmet ithalatını da kapsar.
• Şans oyunları veya müzayede gibi faaliyetlerin "istisnai" olduğunu, KDV dışı kaldığını sanmak. Bu faaliyetler KDV'ye tabidir, istisna değildir.
• Serbest meslek faaliyetinin KDV kapsamı dışında olduğunu düşünmek. m.1/1 serbest meslek faaliyetini açıkça kapsar.