Yönetim kurulu üyeleri ve müdürlerin hukuki sorumluluğu

Şirket yöneticilerinin sorumluluğu, uygulamada hem şirket içi uyuşmazlıklarda hem de alacaklıların talepleri bakımından sık gündeme gelir. Temel düzenleme 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 553. maddesidir.

Sorumluluğun kapsamı

TTK m.553/1'e göre; kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurları, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettikleri takdirde, hem şirkete, hem pay sahiplerine, hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludur.

Buradan çıkan unsurlar:

• Yükümlülük: Kanundan veya esas sözleşmeden doğmalıdır.
• İhlal: Yükümlülüğe aykırı davranış.
• Kusur: Sorumluluk kusura bağlıdır.
• Zarar ve ihlal ile zarar arasında illiyet bağı.

Yetki devri ve sorumluluk

TTK m.553/2 önemli bir sınır getirir: kanundan veya esas sözleşmeden doğan bir görevi veya yetkiyi, kanuna dayanarak başkasına devreden organlar veya kişiler, bu görev ve yetkileri devralan kişilerin seçiminde makul derecede özen göstermediklerinin ispat edilmesi hâli hariç, bu kişilerin fiil ve kararlarından sorumlu olmaz.

Yani usulüne uygun bir yetki devri, devreden bakımından sorumluluğu sınırlar; ancak seçimde özen yükümlülüğü devam eder.

Bu nedenle şirketlerde iç yönerge ile yapılan görev dağılımının yazılı, açık ve usulüne uygun olması büyük önem taşır.

Kimler dava açabilir?

• Şirket: Zararın doğrudan şirkette doğması hâlinde.
• Pay sahipleri: Şirketin zararının giderilmesini, tazminatın şirkete ödenmesi koşuluyla isteyebilirler. Doğrudan kendi zararları varsa bunu ayrıca talep edebilirler.
• Şirket alacaklıları: Kanunda öngörülen şartlarla, özellikle şirketin iflası hâlinde.

İflas hâlinde, şirketin uğradığı zararın tazminini isteme hakkı öncelikle iflas idaresine aittir; kanunda öngörülen şartlar gerçekleşirse alacaklılar ve pay sahipleri dava açabilir.

İbranın etkisi

Genel kurulun yönetim kurulu üyelerini ibra etmesi, ibranın kapsamına giren işlemler bakımından şirketin ve ibra oyu veren pay sahiplerinin dava hakkını sınırlar.

Ancak:

• İbra, genel kurula açıklanmamış veya gizlenmiş işlemleri kapsamaz.
• İbraya olumsuz oy veren veya toplantıya katılmayan pay sahipleri bakımından kanunda öngörülen süre ve şartlar uygulanır.
• Alacaklıların hakları ibradan etkilenmez.

Bu nedenle ibra kararının kapsamı ve genel kurula hangi bilgilerin sunulduğu titizlikle incelenmelidir.

Zamanaşımı

Sorumluluk davalarında, TTK'da öngörülen zamanaşımı süreleri uygulanır. Süre, davacının zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar ve kanunda bir üst sınır öngörülür. Fiil suç oluşturuyor ve ceza kanunlarında daha uzun zamanaşımı varsa o süre dikkate alınır.

Görevli mahkeme

Asliye ticaret mahkemesi görevlidir.

Uygulamada sık görülen ihlaller

• Şirket kayıtlarının usulüne uygun tutulmaması
• Sermaye kaybı ve borca batıklık hâlinde kanunda öngörülen adımların atılmaması
• Şirket varlıklarının kişisel amaçla kullanılması
• Menfaat çatışması ve rekabet yasağı ihlalleri
• Genel kurul kararlarının uygulanmaması
• Kamu borçlarının ödenmemesi (bu alanda ayrıca 6183 sayılı Kanun'daki kanuni temsilci sorumluluğu gündeme gelir)

Örnek senaryo

Bir anonim şirkette yönetim kurulu üyesi, şirket adına piyasa koşullarının çok üzerinde bir bedelle ilişkili taraftan mal alımı yapar. Şirket zarara uğrar. Pay sahipleri, tazminatın şirkete ödenmesi koşuluyla asliye ticaret mahkemesinde sorumluluk davası açar; işlemin genel kurula açıklanmadığını ve bu nedenle ibra kapsamında sayılamayacağını ileri sürer.

Sık yapılan hatalar

• Yetki devrini yazılı iç yönergeyle usulüne uygun yapmamak.
• İbra kararının kapsamını ve gizlenmiş işlem istisnasını değerlendirmemek.
• Pay sahibi davasında tazminatın şirkete ödenmesi talebini kurmamak.
• Zamanaşımı başlangıcını zarar tarihinden hesaplamak; süre öğrenme tarihinden işler.
• Kamu borçlarında ayrıca kanuni temsilci sorumluluğunu gözden kaçırmak.