Sermaye Kaybı ve Borca Batıklık

Şirketin mali durumunun bozulması, yönetim kuruluna kanuni yükümlülükler yükler. Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi, yöneticilerin kişisel sorumluluğunu doğurur. Düzenleme 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 376. maddesindedir.

Birinci eşik: yarısının kaybı

TTK m.376/1'e göre; son yıllık bilançodan, sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısının zarar sebebiyle karşılıksız kaldığı anlaşılırsa, yönetim kurulu:

• Genel kurulu hemen toplantıya çağırır, ve
• Bu genel kurula uygun gördüğü iyileştirici önlemleri sunar.

Bu aşamada şirketin sona ermesi söz konusu değildir; amaç, durumun pay sahiplerine bildirilmesi ve tedbir alınmasıdır.

İkinci eşik: üçte ikisinin kaybı

TTK m.376/2'ye göre; son yıllık bilançoya göre sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının üçte ikisinin zarar sebebiyle karşılıksız kaldığı anlaşıldığı takdirde, derhâl toplantıya çağrılan genel kurul:

• Sermayenin üçte biri ile yetinme (sermaye azaltımı), veya
• Sermayenin tamamlanması

kararlarından birini vermelidir. Bu kararlardan biri alınmazsa, kanunun öngördüğü sonuç doğar.

Bu nedenle bilanço çıkarıldığında oranların hesaplanması ve gerekiyorsa genel kurulun gecikmeksizin toplanması gerekir.

Borca batıklık

Şirketin aktiflerinin borçlarını karşılamaya yetmemesi hâline borca batıklık denir. Bu durumda:

• Yönetim kurulu, ara bilanço düzenler. Bilanço, hem işletmenin devamlılığı esasına hem de muhtemel satış fiyatları esasına göre hazırlanır.
• Borca batıklık her iki esasa göre de doğrulanıyorsa, yönetim kurulu durumu mahkemeye bildirmekle yükümlüdür.
• Şirketin iflasın ertelenmesi benzeri kurumlar yerine, yürürlükteki düzenlemeler çerçevesinde konkordato gibi yollar değerlendirilir.

Mahkemeye bildirim yükümlülüğünün geciktirilmesi, yöneticilerin sorumluluğu bakımından ağır sonuçlar doğurur: bu dönemde artan zarardan sorumlu tutulabilirler.

Sermayenin tamamlanması

Genel kurulun sermayenin tamamlanmasına karar vermesi hâlinde, pay sahiplerinin katılımı ve bunun hukuki niteliği (ilave ödeme yükümlülüğü, sermaye artırımı, bağış) dikkatle belirlenmelidir. Kararın kapsamı ve pay sahiplerinin rızası, sonradan uyuşmazlık konusu olmaktadır.

Yöneticinin sorumluluğu bakımından

Bu yükümlülükler, TTK m.553 kapsamındaki sorumluluğun tipik uygulama alanlarındandır. Yönetim kurulu üyesinin savunmasında:

• Oranların hangi bilançoya göre hesaplandığı,
• Genel kurulun ne zaman çağrıldığı ve toplandığı,
• Sunulan iyileştirici önlemler,
• Mahkemeye bildirimin zamanlaması

belgelerle ortaya konmalıdır. Yönetim kurulu kararlarının ve genel kurul tutanaklarının düzenli tutulması bu nedenle kritiktir.

Alacaklı açısından

Şirketin mali durumu bozulduğunda alacaklının değerlendirmesi gerekenler:

• Şirketin ticaret sicili ve finansal tablo kayıtlarını izlemek,
• İhtiyati haciz imkânını değerlendirmek,
• Konkordato mühleti ilan edilmişse alacak kaydını süresinde yaptırmak,
• Şirket yöneticilerinin sorumluluğuna ilişkin şartların oluşup oluşmadığını incelemek,
• Kamu alacaklarında kanuni temsilci sorumluluğunu ayrıca değerlendirmek.

Örnek senaryo

Bir anonim şirketin son yıllık bilançosunda, sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının üçte ikisinin zarar nedeniyle karşılıksız kaldığı görülür. Yönetim kurulu genel kurulu derhâl toplantıya çağırır; genel kurul sermayenin tamamlanmasına karar verir ve karar tutanağa geçirilerek tescil işlemleri yürütülür.

Sık yapılan hatalar

• Oranları hesaplamayı yıl sonuna bırakmak ve genel kurulu geciktirmek.
• İyileştirici önlemleri genel kurula yazılı olarak sunmamak.
• Borca batıklıkta ara bilançoyu iki esasa göre hazırlamamak.
• Mahkemeye bildirimi geciktirerek artan zarardan sorumlu olmak.
• Sermayenin tamamlanması kararının hukuki niteliğini belirsiz bırakmak.