Anonim Şirkette Hisse Devri

Anonim şirkette pay devri, limited şirkete göre çok daha serbest bir rejime tabidir. Bu fark, anonim şirketin sermaye şirketi niteliğinin daha baskın olmasından kaynaklanır. Düzenleme 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 489 ve devamı maddelerindedir.

Devir serbestisi ilkesi

TTK m.490/1'e göre: kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe, nama yazılı paylar, herhangi bir sınırlandırmaya bağlı olmaksızın devredilebilirler.

Bu, anonim şirkette temel kuraldır. Limited şirkette aranan genel kurul onayı ve noter onayı şartları anonim şirkette kural olarak yoktur.

Devrin şekli

Nama yazılı paylar (TTK m.490/2): Hukuki işlemle devir, ciro edilmiş nama yazılı pay senedinin zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle yapılabilir.

Pay senedi bastırılmamışsa, devir alacağın devri hükümlerine göre yapılır. Bu durumda yazılı devir sözleşmesi düzenlenmesi gerekir.

Hamiline yazılı paylar: Devir, senedin zilyetliğinin geçirilmesiyle olur. Ancak hamiline yazılı pay senedi devirlerinin Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirilmesi yükümlülüğü bulunmaktadır; bildirim yapılmaması, paya bağlı hakların kullanımı bakımından sonuç doğurur.

Bağlam: esas sözleşmeyle sınırlama

Esas sözleşmeyle nama yazılı payların devri sınırlandırılabilir. Buna bağlam denir. Şirket, esas sözleşmede öngörülen önemli sebepleri ileri sürerek veya devredene paylarını gerçek değeriyle almayı önererek onay istemini reddedebilir.

Önemli sebepler, esas sözleşmede açıkça belirtilmeli ve ortaklar çevresinin bileşimine ilişkin olmalıdır. Bu nedenle devir öncesinde esas sözleşmenin ilgili maddeleri mutlaka okunmalıdır.

Borsada işlem gören paylar bakımından özel hükümler uygulanır.

Pay defteri

Devir gerçekleştikten sonra, devralanın pay defterine kaydı istenir. Pay defterine kayıt:

• Devralanın şirkete karşı pay sahipliği sıfatını ileri sürebilmesi,
• Genel kurula katılma ve oy kullanma haklarının kullanılabilmesi

bakımından önem taşır. Şirket, kanunda öngörülen hâllerde kaydı reddedebilir.

Bedeli tamamen ödenmemiş paylar

Bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı payların devri, şirketin onayına bağlıdır. Şirket, devralanın ödeme yeterliliği şüpheli ise ve istenen teminat verilmemişse onayı reddedebilir.

Devir öncesi inceleme

Devralanın kontrol etmesi gereken başlıklar:

• Esas sözleşme: Bağlam hükümleri, imtiyazlı paylar, yönetim kurulu yapısı
• Pay defteri ve pay senetlerinin bastırılıp bastırılmadığı
• Pay üzerindeki rehin ve haciz şerhleri
• Sermaye taahhüdünün ödenmemiş kısmı
• Şirketin vergi, SGK borçları ve devam eden dava/takipleri
• Ortaklar arası sözleşmeler (pay sahipleri sözleşmesi)

Limited şirketle karşılaştırma

Ölçüt	Anonim şirket	Limited şirket
Devir	Kural olarak serbest	Genel kurul onayı şart (esas sözleşmede aksi yoksa)
Şekil	Ciro + zilyetlik devri	Yazılı + noter onayı
Onayın reddi	Bağlam varsa sınırlı sebeplerle	Sebep göstermeksizin reddedilebilir
Tescil	Pay defterine kayıt	Pay defteri + ticaret siciline tescil

Örnek senaryo

Bir anonim şirkette pay sahibi, nama yazılı pay senetlerini üçüncü kişiye devretmek ister. Esas sözleşmede bağlam hükmü bulunmadığı tespit edilir. Pay senetleri ciro edilip devralana teslim edilir; devralan pay defterine kaydını talep eder ve kayıt yapılır.

Sık yapılan hatalar

• Esas sözleşmedeki bağlam hükmünü incelemeden devir yapmak.
• Pay senedi bastırılmamışken ciro ile devir yapmaya çalışmak.
• Pay defterine kayıt talebinde bulunmayı ihmal etmek.
• Hamiline yazılı paylarda MKK bildirim yükümlülüğünü atlamak.
• Bedeli tamamen ödenmemiş paylarda şirket onayının gerektiğini gözden kaçırmak.