Ticari davalarda dava şartı arabuluculuk: hangi davalar, altı hafta süre (TTK m.5/A)

Ticaret hukukunda 2018'de yapılan bir değişiklikle, belirli türdeki ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu hâle getirilmiştir. Bu düzenleme, iş hukukundaki arabuluculuk dava şartına benzer bir mantıkla, mahkemelere gitmeden önce tarafların uzlaşma imkânını denemesini amaçlar.

Kapsam: yalnızca parasal ticari davalar (TTK m.5/A/1)

TTK m.5/A/1, dava şartı arabuluculuğun kapsamını açık ve sınırlı biçimde çizer: TTK m.4'te ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar para olan:

• Alacak davaları,
• Tazminat davaları,
• İtirazın iptali davaları,
• Menfi tespit davaları,
• İstirdat davaları

için, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Bu sayım sınırlayıcıdır — kanun, tüm ticari davaları değil, yalnızca konusu para olan belirli dava türlerini kapsama almıştır. Örneğin bir genel kurul kararının iptali davası veya bir ortaklıktan çıkma davası, konusu para olmadığı için bu dava şartına tabi değildir; doğrudan mahkemede açılabilir.

Arabulucunun süre sınırı (TTK m.5/A/2)

Arabuluculuk sürecinin makul bir sürede sonuçlanması için kanun kesin süreler koyar: arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırmak zorundadır. Bu süre, zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla iki hafta daha uzatılabilir.

Bu, toplamda arabuluculuk sürecinin en fazla sekiz hafta sürebileceği anlamına gelir — bu süre sonunda taraflar anlaşamazsa, düzenlenen son tutanakla birlikte dava açma yoluna gidilebilir.

Örnek senaryo

Bir tedarikçi, müşterisinden faturalandırdığı mal bedelini tahsil edemez ve dava açmayı düşünür. Talep konusu bir miktar para (fatura bedeli) olduğu ve bu bir ticari alacak davası olduğu için, TTK m.5/A uyarınca dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde tarafları bir araya getirir; taraflar anlaşamazsa süreç zorunlu hâllerde iki hafta daha uzayabilir, ardından son tutanak düzenlenerek dava yoluna gidilebilir.

Sık yapılan hatalar

• Her ticari davada arabuluculuğun zorunlu olduğunu sanmak. TTK m.5/A yalnızca parasal alacak/tazminat/itirazın iptali/menfi tespit/istirdat davalarını kapsar; para dışı taleplerde (örn. sözleşmenin ifasının istenmesi, iptal davaları) bu şart aranmaz.
• Arabuluculuğa hiç başvurmadan dava açmak. Bu, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret ile sonuçlanır.
• Sekiz haftalık üst sınırı aşan bir bekleyişe girmek. Kanun altı hafta + en fazla iki hafta uzatma ile toplam süreyi sınırlar; bu süre geçtiği hâlde arabulucu sonuç bildirmezse, sürecin sonlandırılıp dava yoluna geçilmesi gerekir.
• Arabuluculuğu, mahkemenin karar vereceği bir tahkim süreciyle karıştırmak. Arabuluculuk bir uzlaştırma sürecidir, bağlayıcı bir karar üretmez; anlaşma sağlanamazsa dava açma hakkı saklıdır.