Tanık Listesi ve Tanık Delili

Tanık, uyuşmazlık konusu vakıa hakkında bizzat bilgi sahibi olan üçüncü kişidir. Hukuk yargılamasında tanık delili, takdiri delillerdendir; hâkim tanık beyanını serbestçe değerlendirir. Düzenleme HMK m.240-265 arasındadır.

Önce sınır: senetle ispat zorunluluğu

Tanık deliline başvurabilmek için, uyuşmazlığın tanıkla ispatının mümkün olması gerekir. Kanunda belirlenen değerin üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatı zorunludur. Bu kuralın istisnaları vardır:

• Delil başlangıcı bulunması (iddia edilen işlemi tamamen ispata yeterli olmasa da varlığını gösteren yazılı bir belge)
• Senet alınmasında imkânsızlık bulunan hâller
• Senedin beklenmeyen bir olay yüzünden elden çıkması
• Karşı tarafın açık muvafakati

Bu nedenle tanık talebinden önce, uyuşmazlığın tanıkla ispata elverişli olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Tanık listesi ve süre

HMK m.240'a göre taraflar, dilekçelerinde delil olarak tanık gösterdikten sonra mahkemece belirlenen kesin süre içinde tanık listesini sunar. Listede:

• Tanıkların ad ve soyadları
• Adresleri
• Hangi tanığın hangi vakıa hakkında dinleneceği

gösterilir. Vakıa belirtilmeden verilen liste eksik kabul edilebilir.

Kural olarak ikinci bir tanık listesi verilemez. Listede yer almayan tanık dinlenmez. Bu nedenle listenin baştan eksiksiz hazırlanması gerekir.

Tanıkların davetiyeyle çağrılması için gerekli gider avansının yatırılması da zorunludur; yatırılmazsa tanıktan vazgeçilmiş sayılabilir.

Tanıklıktan çekinme

Kanun, belirli kişilere tanıklıktan çekinme hakkı tanır:

• Kişisel nedenlerle çekinme: Tarafların nişanlısı, evlilik bağı kalkmış olsa dahi eşi, belirli derecedeki kan ve kayın hısımları (HMK m.248).
• Sır nedeniyle çekinme: Meslek veya sanatları gereği sır saklamakla yükümlü olanlar, sır sahibinin rızası olmadıkça bu konularda tanıklıktan çekinebilir (HMK m.249). Avukatın sır saklama yükümlülüğü bu kapsamda ayrıca korunur.
• Menfaat ihlali tehlikesi: Tanığın kendisine veya yakınlarına doğrudan maddi zarar verecek ya da onur kırıcı sonuç doğuracak hâller.

Çekinme hakkının bulunduğu, tanığa dinlenmeden önce hatırlatılır.

Dinleme usulü

• Tanıklar ayrı ayrı dinlenir; sonradan dinlenecek tanıklar duruşma salonunda bulunamaz.
• Tanığa önce kimliği sorulur, tanıklıktan çekinme hakkı hatırlatılır ve yemin ettirilir.
• Tanık, bildiklerini önce serbestçe anlatır; ardından hâkim ve taraf vekilleri soru yöneltebilir.
• Yöneltilen sorular tutanağa geçirilir. Hâkim, uygun görmediği soruyu reddedebilir; bu durumda sorunun tutanağa yazdırılması talep edilmelidir.
• Tanık beyanları arasında çelişki varsa yüzleştirme yapılabilir.

Beyanın değerlendirilmesi

Tanık beyanı değerlendirilirken; tanığın vakıayı bizzat görüp görmediği, taraflarla ilişkisi, aynı konuda kendi davasının bulunup bulunmadığı ve beyanın diğer delillerle tutarlılığı dikkate alınır. Duyuma dayalı beyanın ispat gücü sınırlıdır.

Örnek senaryo

Kira ilişkisinin varlığını ispatlamak isteyen taraf, yazılı sözleşme bulunmadığından tanık deliline dayanır. Elinde kira ödemelerini gösteren banka dekontları vardır; bu dekontlar delil başlangıcı olarak değerlendirilir ve tanık dinlenmesinin yolu açılır. Taraf, kesin süre içinde tanık listesini her tanığın hangi vakıa hakkında dinleneceğini belirterek sunar ve gider avansını yatırır.

Sık yapılan hatalar

• Tanık listesini kesin süre içinde sunmamak.
• Listede tanığın hangi vakıa hakkında dinleneceğini yazmamak.
• Senetle ispat zorunluluğunu değerlendirmeden tanığa dayanmak.
• Tanık gider avansını yatırmayı unutmak.
• Reddedilen sorunun tutanağa geçirilmesini talep etmemek.