Tasarımda birden çok hak sahibi: paylı mülkiyet benzeri ortaklık ve lisans oybirliği (SMK m.70)

Bir tasarımın birden çok kişiye ait olması, uygulamada sık karşılaşılan bir durumdur (örneğin ortak bir ekip tarafından geliştirilen tasarımlar). Bu durumda hak sahipliğinin nasıl düzenleneceği SMK m.70'te belirlenir.

Tasarım hakkının devri

SMK m.70/1 temel bir kuralla başlar: tasarım hakkı, tasarımcıya veya onun haleflerine ait olup devri mümkündür. Bu, tasarım hakkının ekonomik bir değer taşıdığını ve serbestçe el değiştirebileceğini gösterir.

Ortaklığın düzenlenmesi: anlaşma veya paylı mülkiyet hükümleri

m.70/2, birden çok kişiye ait tasarımlarda ortaklığın hangi kurallara göre belirleneceğini açıklar: tasarım başvurusu veya tasarım birden çok kişiye aitse hak üzerindeki ortaklık taraflar arasındaki anlaşmaya göre, böyle bir anlaşma yoksa TMK'daki paylı mülkiyete ilişkin hükümlere göre belirlenir.

Bu, tarafların öncelikle kendi aralarında bir anlaşma yapabileceğini, böyle bir anlaşma bulunmadığı durumlarda ise kanunun genel paylı mülkiyet rejiminin devreye gireceğini gösterir.

Her hak sahibinin bağımsız olarak yapabileceği işlemler

Aynı fıkra, her hak sahibine bağımsız olarak kullanabileceği üç yetki tanır:

• (a) Kendisine düşen pay üzerinde serbestçe tasarrufta bulunmak,
• (b) Diğer hak sahiplerine bildirimde bulunarak tasarımı kullanmak,
• (c) Tasarımdan doğan haklara tecavüz hâlinde üçüncü kişilere karşı hukuk davası açmak — bu durumda davaya katılabilmeleri için diğer hak sahiplerine bir ay içinde bildirim yapılması gerekir.

Lisans vermede oybirliği şartı

m.70/3, farklı ve daha katı bir kural getirir: tasarımın kullanılması amacıyla üçüncü kişilere lisans verilmesi için hak sahiplerinin oybirliği şarttır. Bu, tasarrufun kendi payı üzerinde bağımsızca yapılabilmesinden farklı olarak, tasarımın üçüncü kişilere lisanslanmasının, tüm hak sahiplerinin rızasını gerektirdiğini gösterir.

Oybirliği sağlanamazsa, madde bir çıkış yolu sunar: mahkeme, lisans verme yetkisini hakkaniyet gereğince hak sahiplerinden birine veya birkaçına verebilir.

Bölünmezlik kuralı

m.70/4, önemli bir sınırlama içerir: üzerinde birden çok kişinin hak sahipliği söz konusu olsa dahi tasarım başvurusu veya tasarımın devri ya da üzerlerinde hak tesisi için bölünebilmeleri mümkün değildir. Bu, tasarımın fiziksel olarak parçalara bölünüp ayrı ayrı devredilemeyeceğini, tasarımın bir bütün olarak ele alınması gerektiğini gösterir.

Örnek senaryo

Bir tasarım, iki farklı tasarımcı tarafından birlikte geliştirilmiştir ve aralarında bir anlaşma yapılmamıştır. SMK m.70/2 uyarınca, bu tasarım üzerindeki ortaklık TMK'daki paylı mülkiyet hükümlerine göre belirlenir. Taraflardan biri, tasarımı üçüncü bir kişiye lisanslamak isterse, diğer hak sahibinin de oybirliğiyle onayı gerekir.

Sık yapılan hatalar

• Bir hak sahibinin tek başına tasarımı üçüncü kişilere lisanslayabileceğini sanmak. m.70/3 uyarınca bu, oybirliği gerektirir.
• Tasarımın fiziksel olarak bölünüp ayrı ayrı devredilebileceğini düşünmek. m.70/4 bunu açıkça engeller.
• Tecavüze karşı dava açan hak sahibinin diğerlerine bildirim yapma zorunluluğu olmadığını sanmak. Dava açan taraf, diğerlerine bir ay içinde bildirim yapmalıdır.
• Anlaşma olmadığında ortaklığın düzenlenemeyeceğini düşünmek. Bu durumda TMK'daki paylı mülkiyet hükümleri devreye girer.