Tasarımın hükümsüzlük sebepleri: şartların eksikliği ve önceki başvuru (SMK m.77)

Tescilli bir tasarımın, sonradan belirli sebeplerle geçersiz kılınması mümkündür. Bu hükümsüzlük sebepleri SMK m.77'de sistematik biçimde sayılır.

Birinci grup: tanım ve şartların eksikliği veya kötüniyet

SMK m.77/1-a, geniş bir sebep grubunu bir araya getirir: tasarımın 55 inci maddedeki tanımlara uygun olmadığı, 56 ve 57 nci maddelerdeki yenilik/ayırt edicilik şartlarını taşımadığı, 58 inci maddenin dördüncü fıkrası kapsamındaki koruma dışı hâllerde olduğu, başvurunun kötüniyetle yapıldığı veya bir fikri mülkiyet hakkının yetkisiz kullanımını içerdiği ispat edilmişse, tasarımın hükümsüzlüğüne karar verilir.

İkinci grup: hak sahipliğinin başkasına ait olması

m.77/1-b kısa ama önemli bir sebep içerir: hak sahipliğinin başka kişiye veya kişilere ait olduğu ispat edilmişse, tasarım hükümsüz sayılır. Bu, m.71'deki gasp hükümleriyle bağlantılı bir sebeptir.

Üçüncü grup: önceki tarihli benzer tasarım

m.77/1-c, tasarım hukukunun öncelik ilkesini yansıtan bir sebep sunar: sonradan kamuya açıklanan aynı veya benzer nitelikteki bir tasarımın başvuru tarihi, tescilli bir tasarımın başvuru tarihinden önce ise, tescilli tasarım hükümsüz sayılabilir. Bu, sonradan ortaya çıkan bir kanıtın, aslında önceden var olan bir tasarımın varlığını gösterdiği durumları kapsar.

Kısmi hükümsüzlük imkânı

m.77/2, tasarımın tamamının değil yalnızca bir kısmının hükümsüz kılınabileceği durumları düzenler: belirli hâllerde kısmi hükümsüzlük talebinin kabulü hâlinde o kısmın tescili hükümsüz kılınır. Ancak bu kısmi hükümsüzlüğün ardından tescilin devam edebilmesi için, kalan kısmın koruma şartlarını sağlaması ve tasarım kimliğini muhafaza etmesi şarttır.

Neden hükümsüzlük sebepleri bu kadar detaylı düzenlenmiştir?

Bu detaylı sınıflandırma, tasarım tescilinin güvenilirliğini korurken, haksız veya hatalı verilmiş tescillerin düzeltilebilmesini de sağlar. Farklı hükümsüzlük sebeplerinin ayrı ayrı düzenlenmesi, her bir sebebin kendi ispat standardına ve sonucuna göre değerlendirilmesini mümkün kılar.

Örnek senaryo

Bir tasarımın tescilinden sonra, bu tasarımla aynı veya çok benzer bir tasarımın, tescilli tasarımın başvuru tarihinden önce kamuya açıklanmış olduğu ortaya çıkar. SMK m.77/1-c uyarınca, bu durum tescilli tasarımın hükümsüzlüğü için bir dava sebebi oluşturur.

Sık yapılan hatalar

• Hükümsüzlük sebeplerinin yalnızca yenilik eksikliğiyle sınırlı olduğunu sanmak. Madde, hak sahipliği ve önceki tarihli benzer tasarım gibi başka sebepleri de kapsar.
• Kısmi hükümsüzlüğün her durumda mümkün olduğunu düşünmek. Kalan kısmın koruma şartlarını sağlaması ve kimliğini koruması şarttır.
• Kötüniyetli başvurunun hükümsüzlük sebebi oluşturmayacağını sanmak. m.77/1-a bunu açıkça bir hükümsüzlük sebebi sayar.
• Hükümsüzlük kararının otomatik olarak verildiğini düşünmek. Hükümsüzlüğe, sebeplerin ispatlanması üzerine mahkeme tarafından karar verilir.