Tasarımın yenilik ve ayırt edicilik şartı (SMK m.56)

Bir tasarımın hukuken korunabilmesi, öncelikle belirli nitelik şartlarını taşımasına bağlıdır. Bu şartlar SMK m.56'da düzenlenir.

İki temel şart: yenilik ve ayırt edicilik

SMK m.56/1 kısa ve net bir kural koyar: tasarım yeni ve ayırt edici niteliğe sahip olması şartıyla bu Kanunla sağlanan haklar kapsamında korunur. Bu, bir tasarımın korunabilmesi için iki kümülatif şartı birden taşıması gerektiğini gösterir.

Birleşik ürün parçalarına özgü ek şartlar

m.56/2, karmaşık (birleşik) ürünlerin parçalarının korunabilmesi için ek şartlar getirir. Bir parçanın yeni ve ayırt edici sayılabilmesi için:

• (a) Parça, birleşik ürüne takıldığında, ürünün normal kullanımında görünür durumda olmalıdır,
• (b) Parçanın görünür özellikleri, yenilik ve ayırt edicilik şartlarını karşılamalıdır.

m.56/3, "normal kullanım" kavramını netleştirir: bu kavram, bakım, servis veya onarım işleri hariç olmak üzere, son kullanıcı tarafından yapılan kullanımı ifade eder. Bu, örneğin bir aracın motor içindeki, yalnızca tamirci tarafından görülebilen bir parçanın, bu madde kapsamında korunmayacağı anlamına gelebilir.

Yenilik kriteri: dünya çapında kamuya sunulmamış olma

m.56/4, "yenilik" kavramını somutlaştırır: bir tasarımın aynısı, tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, tescilsiz tasarım için ise tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamışsa o tasarım yeni kabul edilir.

Önemli bir ek kural da şudur: tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir. Bu, yenilik değerlendirmesinin küçük kozmetik farklılıklarla aşılamayacağını gösterir.

Neden bu şartlar bu kadar sıkı düzenlenmiştir?

Tasarım koruması, bir tasarımcının estetik ve görsel yaratımını koruma altına alır. Ancak bu korumanın anlamlı olabilmesi için, korunan tasarımın gerçekten özgün olması gerekir. "Dünya çapında" yenilik araştırması ve "küçük ayrıntı farkının aynılık sayılması" kuralı, tasarım tescilinin gerçekten yeni yaratımlara özgü kalmasını, mevcut tasarımların küçük değişikliklerle yeniden tescil edilmesini önlemeyi amaçlar.

Örnek senaryo

Bir tasarımcı, yeni bir mobilya tasarımı geliştirmiş ve bu tasarımı tescil ettirmek istemektedir. SMK m.56 uyarınca, bu tasarımın başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması ve mevcut tasarımlardan yalnızca küçük ayrıntılarla değil, esaslı biçimde farklılaşması gerekir.

Sık yapılan hatalar

• Yeniliğin yalnızca Türkiye çapında değerlendirildiğini sanmak. m.56/4 açıkça dünya çapında bir değerlendirme yapılmasını öngörür.
• Küçük ayrıntı farklarının yeni bir tasarım oluşturacağını düşünmek. Madde, bu tür farkları aynılık olarak kabul eder.
• Birleşik ürünün görünmeyen parçalarının da tasarım korumasından yararlanabileceğini sanmak. Yalnızca normal kullanımda görünür parçalar bu korumadan yararlanır.
• Yenilik ve ayırt edicilik şartlarından birinin yeterli olduğunu düşünmek. Bu iki şart kümülatiftir; ikisi birden aranır.