Vekâlet ücreti hesaplama (AAÜT): asgari tarifenin altına inilemez (1136 s.K. m.164)

Bir avukatın müvekkiline verdiği hukuki yardımın karşılığı olan vekâlet ücreti, tarafların serbestçe belirleyebileceği bir konu gibi görünse de, Avukatlık Kanunu bu serbestiye önemli sınırlar getirir. Bu sınırların bilinmesi, hem avukatlar hem de müvekkiller için önemlidir.

Avukatlık ücretinin tanımı

Avukatlık Kanunu m.164/1 uyarınca avukatlık ücreti, avukatın hukuki yardımının karşılığı olan meblağ veya değeri ifade eder.

Yüzde ile belirlenen ücrette üst sınır: yüzde yirmibeşi (m.164/2)

Taraflar, dava veya hükmolunacak şeyin değeri yahut paranın belli bir yüzdesini avukatlık ücreti olarak kararlaştırabilirler — ancak bu oran yüzde yirmibeşi aşamaz. Bu, sözleşmesel serbestiye tanınan ilk sınırdır.

Kanun ayrıca, bu tür yüzdeye dayalı sözleşmelerin, dava konusu para dışındaki mal ve hakların bir kısmının aynen avukata ait olacağı hükmünü taşıyamayacağını da belirtir (m.164/3) — yani avukat, ücretini "malın kendisinden bir pay" şeklinde alamaz, yalnızca parasal bir karşılık üzerinden anlaşılabilir.

En temel sınır: asgari tarifenin altına inilemez (m.164/4)

Kanunun en önemli güvencesi burada yer alır: avukatlık asgari ücret tarifesi altında vekâlet ücreti kararlaştırılamaz. Bu, taraflar ne kadar düşük bir ücrette anlaşmak isterse istesin, bu anlaşmanın asgari tarifenin altında geçerli olamayacağı anlamına gelir. (Avukatın ücretsiz dava alması ayrı bir durumdur ve bu hâlde durumun baro yönetim kuruluna bildirilmesi gerekir.)

Sözleşme yoksa veya belirsizse: yüzde on ile yirmi arası (m.164)

Avukatlık ücretinin kararlaştırılmamış olduğu, taraflar arasında yazılı ücret sözleşmesi bulunmadığı, ücret sözleşmesinin belirgin olmadığı veya tartışmalı olduğu, ya da ücret sözleşmesinin ücrete ilişkin hükmünün geçersiz sayıldığı hâllerde, kanun bir fallback (yedek) mekanizma öngörür:

• Değeri para ile ölçülebilen dava ve işlerde: asgari ücret tarifesinin altında olmamak koşuluyla, ücret itirazlarını incelemeye yetkili merci tarafından, davanın kazanılan bölümü için avukatın emeğine göre, ilamın kesinleştiği tarihteki müddeabihin değerinin yüzde onu ile yüzde yirmisi arasında bir miktar avukatlık ücreti olarak belirlenir.
• Değeri para ile ölçülemeyen dava ve işlerde: doğrudan avukatlık asgari ücret tarifesi esas alınır.

Örnek senaryo

Bir avukat ile müvekkili arasında, konusu para olan bir dava için ücret sözleşmesi yapılırken, ücretin dava değerinin belirli bir yüzdesi olarak belirlenmesi kararlaştırılır; bu oran yüzde yirmibeşi aşamaz. Taraflar herhangi bir yazılı ücret sözleşmesi yapmamışsa ve dava kazanılırsa, ücret itirazına bakmaya yetkili merci, müddeabihin (dava konusu değerin) kesinleşme tarihindeki değerinin yüzde onu ile yüzde yirmisi arasında bir miktarı, asgari tarifenin altında olmamak kaydıyla, avukatlık ücreti olarak belirler.

Sık yapılan hatalar

• Ücretin her koşulda serbestçe, tarifenin altında bile kararlaştırılabileceğini sanmak. m.164/4 bunu açıkça yasaklar; tarife altı ücret geçersizdir.
• Yüzdeye dayalı ücret sözleşmelerinde üst sınır olmadığını düşünmek. Bu tür sözleşmelerde oran yüzde yirmibeşi aşamaz.
• Ücret sözleşmesi yokken ücretin tamamen belirsiz kalacağını sanmak. Kanun, bu durum için yüzde on ile yirmi arası bir fallback mekanizma öngörür (değeri ölçülebilen işlerde).
• Yüzdeye dayalı sözleşmede malın bir kısmının avukata ait olabileceğini düşünmek. Kanun bunu açıkça yasaklar; ücret yalnızca parasal bir karşılık olabilir.