Ayıplı malda altı aylık karine ve etiketleme zorunluluğu (6502 s.K. m.10)

Bir malda sonradan ortaya çıkan bir bozukluğun, teslim anında zaten var olup olmadığını ispatlamak çoğu zaman tüketici için güçtür. Bu güçlüğü aşmak için tanınan önemli bir usul kolaylığı, 6502 sayılı Kanun'un m.10'unda düzenlenir.

Altı aylık ispat karinesi

6502 s.K. m.10/1 tüketici lehine güçlü bir karine kurar: teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu karinenin sonucu önemlidir: bu durumda malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya aittir.

Normalde bir iddiayı ileri süren taraf bunu ispatlamakla yükümlüyken, bu karine sayesinde ispat yükü tersine döner — tüketicinin ayıbı teslim anında var olduğunu ispatlaması gerekmez; tam tersine, satıcının malın ayıpsız olduğunu ispatlaması gerekir.

Karinenin uygulanmayacağı hâl

m.10/1'in son cümlesi önemli bir sınır çizer: bu karine, malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmıyor ise uygulanmaz. Bu, örneğin doğası gereği çabuk bozulan veya kullanımla aşınan bir malın niteliğiyle bağdaşmayan bir ayıp iddiasında, karinenin otomatik olarak uygulanmayacağını gösterir.

Tüketicinin ayıptan önceden haberdar olması

m.10/2 farklı bir durumu düzenler: tüketicinin, sözleşmenin kurulduğu tarihte ayıptan haberdar olduğu veya haberdar olmasının kendisinden beklendiği hâllerde, sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz. Bu, tüketicinin bildiği veya bilmesi gereken bir kusuru sonradan ayıp olarak ileri süremeyeceği anlamına gelir. Bunların dışındaki ayıplara karşı ise tüketicinin seçimlik hakları saklıdır.

Ayıplı malın etiketlenmesi zorunluluğu

m.10/3, satışa sunulan bilinen ayıplı mallar için özel bir şeffaflık kuralı getirir: satışa sunulacak ayıplı mal üzerine ya da ambalajına, üretici, ithalatçı veya satıcı tarafından tüketicinin kolaylıkla okuyabileceği şekilde malın ayıbına ilişkin açıklayıcı bilgiyi içeren bir etiket konulur.

Bu etiketin tüketiciye verilmesi veya ayıba ilişkin bilginin fatura, fiş veya satış belgesinde açıkça gösterilmesi zorunludur. Ayrıca, teknik düzenlemesine uygun olmayan ürünler hiçbir şekilde piyasaya arz edilemez.

Neden bu iki kural birlikte önemlidir?

Altı aylık karine, sonradan ortaya çıkan ve satıcının bilip bilmediği belirsiz olan ayıplara ilişkin bir usul kolaylığı sunarken; etiketleme zorunluluğu, satıcının önceden bildiği ayıpları gizlemeden, açıkça beyan etmesini sağlar. Bu iki kural birlikte, tüketicinin hem sonradan ortaya çıkan hem de baştan bilinen ayıplara karşı şeffaf ve adil bir şekilde korunmasını amaçlar.

Örnek senaryo

Bir tüketici, satın aldığı bir eşyada teslimden dört ay sonra bir arıza fark eder. 6502 s.K. m.10/1 uyarınca bu arızanın teslim tarihinde var olduğu karine olarak kabul edilir; satıcının bu karineyi çürütmek için malın ayıpsız olduğunu ispatlaması gerekir.

Sık yapılan hatalar

• Altı aylık karinenin her türlü ayıp iddiasında geçerli olduğunu sanmak. Karine, malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz.
• Tüketicinin bildiği bir kusuru sonradan ayıp olarak ileri sürebileceğini düşünmek. m.10/2 bunu engeller.
• Etiketleme zorunluluğunun isteğe bağlı olduğunu sanmak. m.10/3 uyarınca bu, zorunlu bir bilgilendirme yükümlülüğüdür.
• İspat yükünün her zaman tüketicide olduğunu varsaymak. Altı aylık süre içinde bu yük, m.10/1 uyarınca satıcıya geçer.