İşyeri dışında kurulan sözleşmeler (kapıdan satış): yazılılık ve on dört günlük cayma hakkı (6502 s.K. m.47)

Bir satış işleminin, satıcının işyeri dışında (tüketicinin evinde, bir gezi sırasında veya benzeri ortamlarda) gerçekleşmesi, tüketiciyi ani karar verme baskısına maruz bırakabilir. Bu riske karşı özel bir koruma rejimi, 6502 sayılı Kanun'un m.47'sinde düzenlenir.

Hangi sözleşmeler işyeri dışında kurulmuş sayılır?

6502 s.K. m.47/1, üç ayrı durumu işyeri dışında kurulan sözleşme olarak tanımlar:

• (a) Teklifin kim tarafından yapıldığına bakılmaksızın, işyeri dışında, tarafların eş zamanlı fiziksel varlığında kurulan sözleşmeler,
• (b) Tarafların eş zamanlı fiziksel varlığında işyeri dışında görüşülmesinin hemen sonrasında, işyerinde veya uzaktan iletişim aracıyla kurulan sözleşmeler,
• (c) Mal ve hizmetlerin tanıtımı veya satışı amacıyla düzenlenen bir gezi esnasında kurulan sözleşmeler.

Yazılılık şartı ve satıcının yükümlülükleri

m.47/4 kesin bir şekil şartı koyar: işyeri dışında kurulan sözleşmeler yazılı olarak kurulmadıkça geçerli olmaz. Önemli bir güvence de eklenir: geçerli bir sözleşme kurmamış olan satıcı, sonradan sözleşmenin geçersizliğini tüketicinin aleyhine olacak şekilde ileri süremez.

Aynı fıkra, satıcıya somut yükümlülükler yükler: tüketicinin kendi el yazısıyla sözleşme tarihini yazmasını ve sözleşmeyi imzalamasını sağlamak, sözleşmenin bir nüshasını tüketiciye vermek ve mal veya hizmeti sunmak. Sözleşmenin teslim edildiğinin ve mal/hizmetin sunulduğunun ispatı satıcıya aittir.

On dört günlük cayma hakkı

m.47/5 uyarınca tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Cayma bildiriminin bu süre içinde satıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Cayma süresi içinde satıcı, tüketiciden herhangi bir isim altında ödeme talep edemez veya tüketiciyi borç altına sokan bir belge isteyemez.

Ayrıca, tüketici cayma süresi içinde malın mutat kullanımı nedeniyle oluşan değişiklik ve bozulmalardan sorumlu değildir.

Bilgilendirme eksikliğinde sürenin uzaması

m.47/6, satıcının yükümlülüklerine uymaması hâlinde önemli bir sonuç öngörür: tüketici, cayma hakkını kullanmak için on dört günlük süreyle bağlı değildir. Ancak bu esneklik sınırsız değildir — her hâlükârda bu süre, cayma süresinin bittiği tarihten itibaren bir yıl sonra sona erer.

Örnek senaryo

Bir tüketici, evine gelen bir satış temsilcisiyle görüşerek bir ürün satın almaya karar verir ve sözleşme yazılı olarak düzenlenip imzalanır. Tüketici, sözleşmenin kurulmasından on dört gün içinde, herhangi bir gerekçe göstermeden cayma hakkını kullanabilir; bu süre içinde satıcı kendisinden hiçbir ödeme talep edemez.

Sık yapılan hatalar

• Sözlü olarak kurulan bir işyeri dışı satışın geçerli olduğunu sanmak. m.47/4 uyarınca bu sözleşmeler yazılı olmadıkça geçerli olmaz.
• Cayma hakkı için gerekçe gösterilmesi gerektiğini düşünmek. Tüketici hiçbir gerekçe göstermek zorunda değildir.
• Cayma süresinin her durumda on dört günle sınırlı olduğunu sanmak. Bilgilendirme eksikliğinde bu süre bir yıla kadar uzayabilir.
• Satıcının, geçersiz bir sözleşmenin geçersizliğini tüketici aleyhine ileri sürebileceğini düşünmek. m.47/4 bunu açıkça engeller.